museo nazionale DEL CINEMA-TORINO

Biblioteca "M. Gromo ”

U

V|(H:D044o5

Ia\j

Co« -Mi 63

So38:

Pfiearfetifi

(9TTCC-R

ftA<ji cne

ATHANASII kircheri

Fuldenfis Buchonii e Soc.J esu Presbyteri ,■

ARS MAGNA

L U C I S

U M B R J£,

In X. Libros digefta.

Q_ U IBUS

Admiranda Lucis & Umbra in mundo , atque adeo univerfa natura , vires effettufque uti nova , ita varia novorum reconditior umque Jfreciminum exhibitione , ad varios mortalium ufus, panduntur.

Editio altera priori multo audior.

'iwms 7ti <pu$ dvnc

O AN NEM JANSSONIUM k WaE & Haeredes E l i z & i Weyerstraet. Anno

Cum Privilegio $acr . C*far,MajeJlatis, & Ord. Holi, Gs» JVeBfr .

CAR OLUS SANGRIUS

Societatis Jesu Vicarius Generalis.

CUm opus, cui titulus Ars Magna Lucis & Umbrae, P.Athanafli Kircheri nojlr* Societatis Sacerdotis , tres ejufdem Societatis Theologi recognoverint, © m lucem edi poffe probaverint, facultatem concedimus ut typis mandetur fi iis , ad quos pertinet videbitur. Tat. %om* i %.Tecem<

£>01644. . cAROlus Sangrius,^.

Imprimatur., Si videbitur cReverendiji. p . S acri ‘Palatii Apojlolici .

A. Sacratus Epifcopus Comacl. Vicefgerens.

AT . % P. Athanafii Kircheri e Societate } es v , librum , «f» Ars iw? Magna Lucis & Umbrae continetur , recenfui , tfc diligenter examinavi , ut PgVerendifwii (Patris Sacri Palatii Jpoftolici Magtftri juffu implerem 5 Et , ^ /tfcw Catholicam , Aww

ad communem ufum, tantum abeft, ut quidquam cenjura, expunBione Vel corregione dignum m Oo animadverterim , potius nihil me reperijje fatear , fummam , & folitam pietatem , doclrinam , eruditionem ?, fubtilitatem Juthoris non fit perpetuo commendaturum : nam recondita hucu/que ,

ac penitus ignota ex Natur* Thefauris , primis , prompfit, ac detexit , agw eleganter enucleavit , «i hac doPlrina lucidi fima , nM aliud fategerit , pedibus hominum Teus Optimus

Maximus fubjecerit , *»im, ac jucundi fimis experimentis , quamque in tota Natura Magna/* Ars Lucis & Umbrae , demonftrare. Hujujmodi fruPlus , <0 emolumenta ex hbnVulgatione , m publi* cum emanatura exifiimo. Tie 29. Tecembris 1644*

Jo. Babt. Rinalducius J. U. D. Pifaurenfis.

Reverendiffime Pater.

Liber hic P. Athanafii Kircheri e Societate Jesu, & titulo Artis Magnae, Juthoris in tra* Piandis pro more raris argumentis ingenio f* felicitati recondet. Ita Lucis & Umbrae reconditos ha* Plenus in uniVerfaNatura effePlus adufus humanos pandit , ut in meridie fine umbra exfilendeant , qu* denfis hucufque tenebris Jepulta , Vel prima artis tentamenta fugiebant ; Tebebit ei hoc fui rudimentum Natura debebunt & qui rerum arcana jcrutantur , docilem eruditionem. Quare , fi PeVerendifima P. T. cujus authoritate eum cenjui , videatur •, digne Juri publico dabitur , © non minori cum Voluptate, quam utilitate legentium in luce Nomen fuum tuebitur. Ppm* 2 1 . Tecembris 1644.

Melchior Incito fer S.C.I.C.

imprimatur, Fr, Hyacinthus Serronus Magifter , & Socius Re verendiffim, P. Fr. MlCHAELIS

Maza r i n I Sac. Pal. Apoft. Magift. Ord. Prajd.

o^tjarvs

TTTJ OAIMS Fuid^ricu^

Coytces u -Q^yC-c co s zr e j vr 0™ jyr Wvx sc

OjS £JiJ eVXCWSCD OZlXX Scc.

Tadu fTanj fdntus a. Clfiacs ferde ex-cubct .

ReverendiJJimo ac lUuJlriffimo Domino

D JOANNI FRIDERICO,

S. R. I.

Comiti a W aldftein: Domino in Dux,

& Oberleiitensdorff, &c. Nominato Epi- fcopo Regina Hradecenli , Canonico, Olomucenlis.

Sacri Militaris Ordinis Crucigerum cum Rubea Stella jitpremo ac Generali Magiftro Domino meo Colendijjimo.

Felicitatem precatur <tA'thanaJius Kjrcherus e Soc. Jesu.

|Uinam Illustrissime Co- Imes majori gratitudinis affe- |£hi denu6 in lucem proditu- Irumhoc Lucis '& Umbra Opus, * Uberiori medo Mantiffsefu- pelleclile adau£tum, quam Illuftriffimo Nominis Tui Splendori inferiberem, inveni neminem. T u enim a Triennio ferd , in ifthoc Orbis theatro unicus uti

inviolabili quadam amicitias, intimasque familiaritatis confuetudine, femper mihi quam conjuncHliimusextitifti , ita quo¬ que ex ingenti Tibique a Natura im¬ plantata cordis latitudine , & lingulari, quo me meaque ftudia profequeris , af- fe£tu, tot tantifque , beneficiis me Tibi * 3 non

—H

non dicam devinxifti , fedadeoftriCtus profufe liberalitatis nodis , cor meum vinxifti , ut ex eo tempore. Tu me totum Sc aeris Sc Juris Tui feceris ; ac proinde meritiffimo titulo Lucidumbris hujus o- peris infcriptio , non alteri , nili Tibi Munificentiffimo Benefactori debeatur. Ut nimirum Tu Splendidiffime Comes incomparabilium V irtutum tuarum lu¬ ce , una lucis Sc umbrae Arti commixti, & veluti radiofo luminis amiCtu veftitd literariiOrbis Iphseram illuftrares Uni- verfam. Decet \yfrs Magna Lucis & Umbra multiplicem variamque Artium fcientiarumque juxta Analogica Artis leges facile adquirendarum rationem Sc methodum , quam tu pro rara Ingenii T u i felicitate adeptus es , ut quemad¬ modum Divini Numinis afflatu inge¬ nium Ti b i vaftum , perfpicax , Sc pror- fus Lynceum quibuscunq ue.dilciplinis, etiam in reconditiori Naturas receflu ab¬ ditis capeflendis aptiffimpm felici forte tua obtigit , ita quoque accedente potif- limum eximia variorum Idiomatumpe- ritid legumque politicarum apuddiver- fos Europas Populos , & Nationes, quas incredibili difcendi ardore percitus adi- fti, ufurpatarum intima cognitione eam

Dedicatio. tibi Nominis exiftimationem acquifivi- fli ut Refpublica Chriftiana aliquid a te Communi fortuna altius fublimiufque expedare Videatur. Nec id ratione ca¬ rere crediderim; fi enim in te pulcherri¬ mam morum Compofitionem ad omnes harmoniae leges adaptam paulb penitius confidero , illa , opinione omnium , qui Te Tuaque norunt , talis eft,ut in ea af¬ fingenda eundae charites unanimi cona¬ tus induftria adlaborafle videantur. Eni¬ tet in T e rara quaedam & individua pu¬ dicitiae Comes Modeftia , qua nili n ocu¬ lis torvum , nil in verbis , geftibusque tumidum 8c faftuofum ; fenilis in juve¬ nili «tatis flore prudentia ; limatilfimum in rebus difeernendis cum matura gra¬ vitate judicium ; queis naturae dotibus exornatus in hac Orbis U rbe , non pur¬ puratorum duntaxat Procerum animos, veiuti heracleotica quadam Catena at- traxilK.ied & Al e x axtd r i VI L Pont. Mas. dum ejus in aula Cubicularii, quem • de honore vocant , munera fumma cum laude Tua fungereris , oculos animum¬ que adeo potenter follicitafti , ut nifi fata obftitiflent. Te Paulatim ad eumEccle- fiaftici muneris gradum quem merito¬ rum Tuorum cumulus , quem fumma

Tua

teritas & promptitudo merebantur , e- ve&urus fuifiet. Quoniam vero haec a na¬ tura tibi concefla munera fine folidarum virtutum cultura ad veram & ultimam aeternae felicitatis metam parum tibi pro- defle videbantur , Tu utramque virtu¬ tum fpartam paranympha Religione, a- deo felici conjugio adaptatam conne- xuifti , ut exinde inculpat* vitae norma atque in Ecclefiaftici muneris profeffio- ne , veluti prototypon quoddam omni¬ bus, ad imitandum propofitum habereris. Tanta in Te elucet in Deum Divosque pietas , tanta animi moderatio, ut cum de omnibus bene fentias , Te ipfum tamen ex folita animi Tui fubmiflione, omni ex- clufo faftu , in raro utique ambitionis, re¬ rumque pereuntium contemptus, exem¬ plo parvi potius , quam magni facere fo- leas. Non dicam hic de ferventi in Dei¬ param devotione , quam tum vel maxi¬ me demonftrabas , cum magn* Matris in Monte Euftachiano Casfareis fumptibus- noviter inftauratam Ecclefiam , una me- cum , poft habito omni Alpeftrium mon¬ tium periculo, fpreto quoque tibi obla¬ to ad viarum afperitatem mitigandam , jumento Cardinalitio , pedeftri itinere

vifi

Dedicatio. vifitare malles , quam devotionis me¬ ritum oblati commoditate diminuere. Quanta ibidem, quamque profufa in pauperum occurrentium turbas liberali- tas ! quam ampla & copiofa in didseEc- clefias fabrica promovenda fubfidiorum contributio ! quantus in loco obChrifti Crucifixi intus cornua Cervi apparatio¬ nem Divo Euftachio quondam fadam celeberrimo, devotionis fenfus ! Quibus quidem domi forifque in vitamoribuf- que tuis dbfervatis f* nemo eft , qui Te non ad Magna & ardua in Ecclefia Dei quandoque , conficienda a Divina pro¬ videntia deftinatum fateatur. Et vel in¬ de patet; quod Roma in Germaniam Te reducem Auguftiffimus Imperator , de¬ fundo jam Cardinali ab Harach Avun¬ culo tuo pro fua in Tuam perfonam pro- fufse benignitatis ubertate, virtutumque adlimationeimpulfus,inSacr£ePragenfis Ecclefiae fuccefforem nifi se tat is immatu¬ ritas obflkifTet, jam delegerat. Verum ne tibi quovis modo defuiffe videretur ; ac¬ cidit fane opportune ,ut inReginseHra- dicenfis Ecclefiae tunc vacantis fedem fubftituereris ; 8c ut amplioribus te di- gnitum titulis exornaret , Tibi una Sa¬ cri militaris ordinis Crucigerorum fu-

Dedicatio. premi 8c Generalis Magiftri titulum con¬ tulit •, ut hoc pacto de gradu in gradum paulatim ad altiora promovereris. Omit¬ to hic de Illuftriffimae juxta atque anti- quiffimae Familia Tu * Walditenia- nae fplendore ; lileo de Heroibus nullo non tempore ex ea ortis fortium gefto- rum Gloria celeberrimis : Quae fi lingula profequi vellem , integro volumine ad ea omnia &fingula recenfenda opus fo¬ ret ; Quod uti in hujus chartae anguftiis fieri non poteit , ita quoque Le£torem ad celebres hujus temporis Scriptores, qui eam dodtiflimis fuis monumentis fat fuperque illuftrarunt , relegandum cenfui.

Vale II lus t riss ime CoMES,fe- lix Fa m i l i m TujE germen: Vale Ger¬ maniae & Boemiae Decus, diu multum¬ que fuperftes , 8c quibus caepifti ad ex- celfum glori» Culmen pallibus alfurge- re, fortiter & Viriliter progr ediare. Da¬ bam ex Collegio Romano Soc. Jesu. Kalendis Novembribus , Anno Salutis noftrae mdc lxx.

LECTO-

LfeCTORI OIAOMA0EI

A U T H O R S. P. D.

Ledor , hoc in opere decupartito acci*

difie videtur, quod Adolelcenti illi , quem commemorat Craf- fus apud Ciceronem de Claris Oratoribus , in littore obambulan¬ tem forte fortuna fcalmum ofFendiffe j quem intuitus, neinutili fibi foret, remum comparavit,- Icalmum autemremo adaptatum confpiciens, opere deledatus , malum quoque concupivit, deinde antennas, quibus malum decubaret ; malum vero antennis decuflatum opus imperfe- dum ratus , velarudentefque coemit , navimque tandem aedificatam armamen¬ tis inbruxit, maria tranavit , ingentesdivitiasacquifivit. Quid hac prolufione velim , paucis explico.

Sacra CaefareaMajefias, cum triennio fere praeterlapfo pro incredibili erga reconditiora ftudia affedu , quaedam mihi circa Lucis & Umbrae naturam dubia folvenda committere placuiflet : ego immortalibus alias obfiridus beneficiis, ut tanto Sapientiae Oenio quovis modo fatisfacerem , fi-immo ftudio propofitarum folutioni quaeftionum , ut par erat , incumbendum duxi : & dum nil minus quam libri compofitionem cogito ; in ampliflimo tamen Lucis campos penitius i ntromifius tam uberem & copi ofam lucidae fupelledilisfegetem reperi, ut de-» cem paginae , quas non nifi in diatribes normam primo concinnaram , fucceflu temporis in ingentem decem librorum molem excrefcerent. Scalmum igitur inveni , adaptavi remum, malum antennafque difpofui , navim omni arma¬ mentorum genere infirudam aedificavi : per immenfum coelebium fpaciorum Oceanum di vagatus, quantum humanae mentis fragilitati licuit, maximos Lu¬ cis fulgores translubri umbratilis machinationis velo fufiinens ; tanquam per vapidum medium tandem inexhaubas ejufdem divitias propius contemplatus, maxima haefi admiratione attonitus, admiratio curiofum aebuantemque ani¬ mum, veluti admotis facibus ita potenter inflammavit, ut exinde quietis in¬ capax nihil non molirer 5 ut inacceflos Lucis thelauros erutos , mundo expone¬ rem. Quod quidem hoc decupartito Opere, veluti Navi quadam deciremi, quam & Artem Magnam Lucis & U mbrk arrogantiori forfan , quam par erat ti¬ tulo, infcripfimus. _______

Verum: ne cum fabuofo illobombilio, ut apud Plautum eb , afiqtiam mihi immodeftise , ac jadantiae labem afpergerem j Cur Arum ?

cur Magnam ? cur Lucis & U mbr* appellaverim ? explicandum duxi.

Artem itaque dicimus , ut quod diuturno Lucis & Umbm ferutinio pertinax invenit contemplatio j id ars per regulas varie combinatas , ceu frudus longe uberrimos, in ufus derivaret humanos.

Magnam dicimus, ob occultam quandam ad Magnetem allufionem. Ma¬ gnetem enim, Magnes rerum omnium attradrix lux, haud incongrue fequi- tur , Magnetem , inquam, quem aliquotabhinc annis pro ingenii mei modu¬ lo mundo patefeci , lux magnes lequitur a coelebi nefeio , qua Heracleotica catena potenter attradus. Magnam dicimus ob earum rerum , in quas domi¬ nium fuunf exercet, immenfam amplitudinem ; cum nihil in hoc fenfibili rerum ambitu excogitari poflit , quod Ars nobra non fibi ven dicet.

Cum vero rerum antiquiflima fit Umbra, imo ante omnem rerumexiflen- tiam in nihilo illo praelulerit, folo Creatore poberior 5 neceflario eandem Luci tanquam perpetuam , atque individuam comitem conjunximus. Atque adeo

** 2 opus

h- D LECTOREM.

opus totum decupartitum infcripfimus , juxta decem divinorum radiorum quos Zephiroth Hebraei , Emanationes Latini nominant, quandam analogiam. Nam quemadmodum decem divinitatis radiis mundum conditum Hebraeorum Sa¬ pientes afferunt ; ita & nos decem diverfis thematis, feu libris, veluti decem de- cupartiris radiis Mundum Lucis & Umbra ^ id eft , Artem noftram ablolvimus. Quorum ideam hoc loco veluti in Epitome quad am ob oculos ponimus curiofi Le&oris. ?

Cum itaque carpento longe fublimiori , quam quo olim Triptolemum fe¬ runt, per fingulos rerum naturalium ordines , elaffefque delatus, admirabile illudmundi (iderei cum terreftri connubium , paranympha luce , attentius con- fideraflm , adeoque nihil in intimo mundanae molis receffu , quod ex Luce 8c Umbra , fua compofitionis principia & elementa non haberet , reperirem ; va¬ ria lucis combinatione novam quandam (p(^Q(ptctv condidi , quae pro ingeni¬ ta fibi foecunditate foeta binas mox filias peperit, unam Sciagnomicen , Chro¬ maticen alteram : hae luci denuo nuptui traditae foetaeque, quam portentofos partus fuderint , fuse primus Liber explicat.

Cum iterum lucis longe lateque extenfum dominium, fphaerica quadam vi¬ rium fuarum diffufione , omnia attingere, imo fingulas virium naturalium in unoquoque «frpore elucefcentes fphaeras, ad lucis exemplar conditas confpi- cerem ; Artem condidi dgjerum naturalium A&inobolifmis, five Radiationi¬ bus^ quae novo conceptu foeta, mox aliam atque aliam enixa fobolem , mun¬ do tulit Echocampticen , Ofmeticen, Opticen ,aliafque, quas do&rina cu- riofa rarifque experimentis Liber Secundus profequitur.

Porro cum Umbram in omnibus conftanti molimine, Lucis motum affe&an- tem intuerer ; motusautem lucis totius Aftronomiaebafis quaedam fit & funda¬ mentum : continuo mecum cogitare coepi, qui fingulos Solis, Lunae, Stella¬ rumque motus, & Periodos caelo deducas in terreftribus hifce anguftiis exhi¬ bere poffem. Quod quidem uti facile conceptum animo , ita protinus execu- tioni mandatum fuit. Nam Gnomone mox fefe pro calamo ; plano quolibet affumpto, pro papyro; pro atramento umbra fe fubftituente ; manus Opifex, Sol, inquam, motufuo omnes arcanas (foelorum femitas viafque adeo dextre mox obviis fuperficiebusinfcripfit ; ut in univetfa Aftronomia nil adeo abftru- fum & refconditum fit , quod non exhibuerit. Atque in T ertio quidem Libro naturam calami , chartae & atramenti, id eft Gnomonis, planorum , umbra¬ rumque varias affe&iones profequimur. In quarto Horographiam variam arti¬ ficio longe maximo , & methodo protfus catholica exhibemus. In Quinto Ou- ranographiam adornamus, id eft, de primi mobilis do&rina , cuilibet plano infcribenda innumeras tradimus methodos. In iexto Proteum monftramus , dum corpus five figuram quamlibet apotheofi quadam gnomonica in coelum translatam divino veneramur honore. Gnomonicam quoque Phyfico aftro- logicam fundamus, qua totius naturae arcana, atque adeo Planetarum diffici¬ les implexofque motus , folo gnomone referimus , artificio prorfus admirando, & a nemine hucufque (abfit , j a&antia verbo) attentato.

Egit husufque Lucis Simiam Umbra : modo Umbr a Simiam litix reflexa agit : haec enim Promethaea quadam inftru&aaftutia, ignecoelitus fubdu&o, immenfa coelorum volumina intra obfcura domorum latibula , aureo illo Lucis penicillo ea delineat induftria, ut intra conclufarum aedium gurguftia con- ftitutus fpe&ator, in ipfis fpaciofis coelorum campis conftitutus, univerfas aethe-

AD LECTOREM.

rei tnuudi femitas peragrare, atque inaccefla lacramenta prsefens intueri vi¬ deatur.

Eftque haec Ars noftra Anacamptica , five Aftronomia reflexa , quam Septi- mus Liber ample defcribit. Rurfus cum Lux Umbrave medii denfioris pene¬ tralia lubiens , te fallaciter fubducat , morefque afferet prorfus exoticos , nunc fe dilatet m longum, modo in nefcio quid cy elicum fe recurvet ; jam in Echini fe morem contrahat : hujus occafione Artem condidi Anaclafticam , five Aftro- nomiam refra&am , qua i n n accefla s * coelorum divitias infra aquam aftronomici retistextura,artificioutihucjifqueinvifo , ita prorfus lingulari, venamur. Quse omnia Liber O&avus declarat.

Cum praetereat Lucem & Umbram abfolutiffimum in omnibus Geomttram attenderem, ingeniofamque Conicarum fecfionum do&rinam, non aliunde, quam exhujus Schola prodiflTe, imo ex proportione umbrae adinumbratum, prima totius pra&icae Geometriae fundamenta emerfifle notarem ,• in eam deve¬ ni cogitationem , ut nihil in hoc fenfibili mundi Theatro adeo effeinacceflhm crederem, ad quod Lux & Umbra nobis aditum non praeberent. Horum ita¬ que du<ftu deve&us altiflimorum montium, nubiumque vertices penetravi jCoe- lorum tranfeendi tentoria, fingulorum coeleftium corporum quantitates, diftan- tias , profunditates nova induftria dimenfus fum. Quae omnia fuse fub nomine Cofmometriae Gnomonicae Liber Nonus deducit. H

Ex his denique, Lucis & Umbra recenfita fupelle&ile , ceu cornucopiaef onge uberrimo, rarioribus quibufvis recopditioribufque fele&is per abditam quan- dam a&ivorum cum paflivis applicationem , Magiam Lucis & Umbra condidi¬ mus: qua tripartita methodo prodigiofa producimus horolabia ; invilas rerum paraftafes, feu repraefentationes exhibemus 5 paradoxasmetamorphofes, fpecu- lorum adminiculo exponimus. Quae uti nova & rara , ita non immerito , veluti Librorum omnium complementum , ultimo Libro , feu Decimo refervavimus.

Porro quemadmodum in Arbore Sephirothico decem divinarum virtutum ramis illufiri, fuperiori loco Hebraeorum Theologi ponunt Enfuph,hoc eft Nu¬ men infinitum, inexplicabile, omniumque moderatorem ; ita & nos decem Ar¬ tis noftrae radiis decupartitis tandem eadem coronidis loco imponimus Oren- fuph, id efi, Lucem infinitam & interminam, feu quod idem eft. Lucis aetemx.}8c fupramnndanae miros in fpirituali mundo effe&us & operationes : quem & Epi- logum , feuMetaphyficam Lucis & Umbra nuncupavimus ; ut mens noftra ex corporeae Lucis intuitu , ceu per gradus quofdam agitata , tandem in abyflo Lu¬ minis abfbrpta , eidem , aquoexiftentiae fuae originem fumpfit , integre tandem uniatur. Ecce operis noftri ideam. In qua quidem , quo modo verfati fimus aequi Lecforis ju.dicium efto. Hoc certum eft , nihil me hoc in opere, five expe¬ rimentorum , five exhibuiffe , cujus fumma*diligei)tia non

prius periculum fecerimus. I mo, ut multa paucis comple&ar , in toto hoc ope- pere id paflim fpe&avimus , ne vulgata tritave, fed e noftrae Artis penu deprom¬ pta , novarum inventionum fobole Rempublicam Literariam ditaremus; vei ab aliis obfcuriiis tradita maximam facilitatem fimul , claritatemque brevitati jun- ^am deduceremus. Nonnulla «aliquanto fufiiis pertra&avimus, mathemati¬ ca phy ficis ita permifeentes, ut te quodam modo de via fefliim amcenis di¬ verticulis recrearemus, & ad alacriter pergendum roboraremus. Novos ter¬ minos in Arte nova adhibuimus, ne in inventis noftris, Le&ori avido fufio- ribus deferiptionibus faftidio eflemus. Operis filum ita direximus ut quili-

** 3 bet

AD LECTOREM.

bet facile ex ordine & methodo omnibus numeris ab foluta, totius operis mo¬ lem memoria comprehendere poffit. Quare quicunque profe&um aliquem ex hac Arte noftra haurire cupiet ; eiconfulam , ut eo illam ordine , quo difpofita eft , pervolvat. S unt enim omnia ita connexa, & harmonico quodam ordine di- gefta, utpofteriora fine prioribus, nulla ratione aut re&e intelligi, aut facile in opus deduci poffint. Atque ut haec Arsnofiracum fperatofru&u perlegi pof- fet, diverfis artium profefforibus , pro diverfa uniufcujufque inclinatione , ita nos accommodavimus , ut neminem futurum iperem , qui non ex hoc uberrimo Lmcw fonte , emolumentum aliquod in propriam.inftituti fui areolam fit deri¬ vaturus. Invenient hic reco'nditioris Geometriae Alumni, quae ipeculentur: Lo- giftae^aftum fibi novarum calculationum campum apertum reperient : Opti¬ ci, quibus applaudant intuebuntur ; Cofmographi, Afironomi, Geographi, circa quae occupentur, habebunt. Mechanici , inftru&iffimam machinarum omnisgeneris officinam intrabunt. Secretioris Phyficae, Medicinae, Magiae Can¬ didatis, rerum quas exhibeant, mirandarum adyta patebunt. Quin & ipfi Ethi¬ ci , Metaphyfici , Theologi, aliarumque abftra&iorum facultatum ftudiofi , qui¬ bus afficiantur, recondita reperient. .

Verum ne in opere difficillimo Theorica tantum evidentia procederemus , utque experimentorum tam illufirium partus fuam fortiretur certitudinem : Viri fane illuftres non defuerunt, qui opus qua condio, qua nummario fubfi- diOj ve luti «bftetricante manu , in lucem munifice fane , &c liberalitate maxi¬ ma fat egerunt.

Quos inter llluftriffimus, & GenerofiffimusDominusS. R. I. Liber Baro de Monte S. Georgii principem locum obtinet. Hic enim pro ingenita fibi nobili¬ tate, poftquam univerfam Europam peragrafiet, omniumque Literatorum ani¬ mos kifigni lane magnificentia conciliaffet 5 tandem & Romam appulit , ut ope¬ ri noftro lucem praeftaret , & gloriam : de cujus viri in Rernp. Lit. meritis , & in Literatos affe&u prorfusincredibili , fi.lere confultius judico, quam ea parcius attingere. Hic non omittendum duxillluftriffimum Equitem Caffianum a Pu¬ teo, qui jam a decennio pene profuo in rem literariam zelo, opera mea, qua au¬ xilio, qua confilio, nunquam promovere omifit. Hifce accedit infignis ille & vere 7roXvMS'ctxl<& Jo. Marcus Marci, Medicjjs Pragenfis ; Cui innatum efie vide¬ tur fui fimilibus, eft literatis, ea qua fieri poteft, beneficentia affiftere. Quibus merito nos aeternum obligatos fatemur. Verum ne fuftoribus verborum amba¬ gibus aures obtundam Lectoris ad alia anhelantis ; fifto calamum. Quicquid igi¬ tur, Le&or benevole, laboris noftri eft, totum ad emolumentum tuum dire&um fcias: tibi fa&a haec fementis,tute tibi fegetem metito. Deum rv <ro(pu<;oL7rM>- tu wgvlw&jovfe venerans precare, ut reliqua impofterum mea ad ejus honorem feliciter eant. Si qui vero hanc operam meam aegrius ferant, Momi ;certe infigne illud Clementis Alexandrini apopthegma unicae confolationi futurum eft. Nul¬ lum, yidelicet,fcriptorum ita fortunatum effe, « fJwfeiQ dm^i, cui nullus con¬ tradicat. Cum Plinio idem quoque fentio, peculiarem in ftudiiscaufam eorum efie, qui difficultatibus v?$is praetulerunt utilitatem, gratiae placendi; ut proinde aliorum vellicationes mihi magnopere curandae non fint, dummodo Caelaris Im¬ perio , aliorumque Orbis Principum pro modulo meofatisfaciam. Quorum fplendor, ut me ad feribendum accendit, ita eorundem umbram ab omni livi¬ dorum aeftu facile me defenfuram confido. V ale.

SE-

SERIES, & ORDO

TOTIUS OPERIS.

LIBER PRIMUS.

Phyfiologia Lucis & Umbrae.

Pars Prima.

Photofophia , five de lucidis mundi cor¬ poribus , luminifque ab ijs profluentis natura, &afle£tione.

Caput I. De luce primigenia, five de Sole, omnium lucidorum corporum primo. Fol. i

II. De triplici Solis ali ion e , dire fla, reflexa, & refrafla. 7

III. De Solis opificio mirabili,^ ejfeflu

macularum, facularumque Sola¬ rium. 7

IV. De luna , five lumine Lunari , alio¬

rumque Planetarum, 8

V. De Igne, & noftilucis corporibus, * produflioneque caloris in mun¬ do. 12

V I. De Photifmo Animalium , five de lumine Animalibus concreato.i f

VII. De Photifmo Aquatilium, five de luce Aquatilibus concreata. 1 7

VIII. De Photifmo lapidum ,& minera¬ lium. Item de lapide phofphoro, ejufque mirabilibus. 1 8

IX. De Lucis proprietatibus in gene¬ re. 20

X. De natura , & efficientia Luminis in mundo fub lunari , fcholaflica difquifitio- 21

X I. De admirandis luminis facultati¬ bus in producendis natura Jub- lunaris prodigiis. 24

XII. Quomodo lumen generet colorum vifibiles fpecies in medio. 2 6

XIII. Quomodo per lumen calor genere¬

tur in terra , & aere , five ath- mofphara. ibid.

XIV. Quomodo calor frigiditatem , fic-

citatem , hnmiditatemque in fublunari mundo producat. 28.

XV. Mira vis Solaris , Lunarifque lu¬ minis in plantas , anima¬ lia. 29

XVI. Quomodo lux coele flis , per calorem fuum naturalem difponat de vitee animantum diuturnitate ; aperitur que in hoc verum Aflro- logia judiciariae circa vitam • hominis fundamentum. 31

XVII. Sol & Luna lumine , C9 calore fuo , rerum omnium generationes perficiunt. 3 3

XVIII. An ex pradillis fundamentum aliquod genethliaca Aflrologia conftituipojfit. 37

Pars II.

Sciafophia , five de Umbra Lucis fobole , ejufque miris in natura rerum faculta¬ tibus.

CAPUT I. De orgine etymo, & definitione Umbrae. 38

II. Quomodo concurrat lumen ad pro¬ ducendam Vmbram. 40

III. De remijfione , & intenfioneVm -

bra. 41

IV. DephyficaVmbrceefficientia.xbld. V. De Arte Sciagnomica, Vmbrarum-

que mira natura , comparata ad plantas , (§' arbores , cum regu¬ lis ollo in Sciagnomia fervan- dis. 43

Pars III. Chromocritica.

De rerum naturalium Chromatifmis, five de colorum natura, &affe£tione.

Caput I. Quid fit color > 4g

II. De varietate colorum multi¬ plici. ibid.

III. Chromatifmus aer eusf five de co¬

loribus in aere , nubibus ap¬ parentibus. 70

I V . Chromatifmus Anaclaflicusfive de

coloribus in vitris polyedrts. 73 V. Chromatifmus metallicus , five de colorum varietate in minerali¬ bus, 77

V I. Chromatifmus Botanicus , five de coloribus in herbis e luce flen¬ tibus. 60

VII. Chromatifmus Zoographus ,. five de coloribus in Animantibus. 6 2 VIII. Ars Chromocritica , five de colo¬ rum judicio , & divinatio¬ ne. 6f

Regula decem in colorum judicio fervanda.

LIBER

Series, & Ordo LIBER SECUNDUS. De A&inobolifmis , five radiationibus.

Pars Prima.

A&inobolifmus Lucis.

CAPUT I. Omnes naturalium rerum virtutes diffufa lucis orbitam cernulan¬ tur. 79

II. De radiatione lucis, &fpecierum vifililium. 80

III. De radiorum entitate -,an acciden

tia fint ? an corpus ? 8 1

I V. Omnia objeda ad lucis exemplar

radiant in orbem. 8 2

V. A ftinobolifmus coloris , five de re- prafentatione fpecierum in ob- fcuro. 9 2

VI. Allinobolifmus , five radiatio So¬ ni. 9 6

VII. Ars Phonocamptica , five Echo lo¬ gia. 98

VIII. Phonognomia , five de divinatione foni ex fono cujufvis corporis infiituenda 103

fX. Allinobolifmus reliquorum fen- fuum odoratus , talius , guftuf que. 10 7

X. Allinobolifmus virtutis plafiica , five formatricis in fperma- te. i°8

X I. De radiatione animi ad extra. 1 1 3

XII. Allinobolifmus elementorum , ibid. XIII. Allinobolifmus Sympathicus , &

Antipathicus rerum medicina¬ lium. 114

Pars II.

A&inobolifmus opticus , five de radia¬ tione vifuali , fundamento totius Op-

CAPUTl. De Oculi (Irullura , & vifione , ubi per aliquot propofitiones totius Opticce natura explica¬ tur. 11 7

II. Ars Sciagraphica , five de natura¬ li rerum adumbratione. 124

III. De Projellionibus fcenographicts

geometrice expediendis. 1 29

IV. De Arte Scenographica. 136

Regula de Arte PiUoria. 1 4 1

LIBER TERTIUS. Gnomonicae curiofie Apparatum continet.

Pars Prima. Theorumena.

Protheoriai. De requifitis ad Aftronomiam Sciathericam. 146

Caput I. Definitio circulorumccelefiium, eo - rumque in horographia varia of¬ ficiis. 147

II. De quadruplici horolabiorum ge¬ nere. 1 Si

III. De planorum ,five fuperficierum

horographicarum varietate. 1 S9

IV. De compofitione Libella. 163

V. De variis Horolabiorum paffioni-

bus , Horologiifque Cofmocen- tricis. 168

Protheoria2 .Conicarum fellionum doUrina decem propo /itionibus enu¬ cleata. 170

PARS II.

Progymhafmatica.

In qua omnia ea, quas ad Artem magnam quovis modo defervire poliunt , inve- ftigantur , & ad praxim ordinantur.

Progymnafma 1 . De calculo Aflronomico , ad Gnomonicam diredo,una cum decem tabulis Gno¬ monices. 187

2. De conicis fedionibus , circulo, el- lipfifiyperbola, parabola, in pla¬ na jciathericapro fidendis. 227 3VJ De fuperficierum corporum circu¬ larium in planum projell. 237

CAPUT I. De vera & certa methodo geome¬ trica , qua dato cuilibet arcui circuli redam aqualem ajfigna- re docemus. ibid.

LIBER

Totius Operis.

LIBER au a R TUS.

Horographia varia.

Pars Prima.

De Horologiis Aflronomicis, five a meri¬ die , 6c media no&e.

CAPUT I. De requifitis ad gnomonicam , five adhorographiam. 248

II. Horographia Analemmatico - geo¬ metrica. 2f4

III. De horolaliis declinantibus & me¬

ridie , feu verticali prima¬ rio. 261

IV. Sphara gnomonica , ejufque in ho¬

rographia ufus, £9 praxis . 2 66

V . De horologiis omnis generis per ob- fervationem facile congruen¬ dis. • 269

VI. De Regula Sciathe rica , ejufque in horographia varia , ufu miri¬ fico. 273

Pars II.

De Horologiis Italicis, & Babylonicis.

CAPUTl.Z><? Horologiis ah Ortu , f^Occafu conftruendis. 27 6

1 1. De horarum inaequalium , feu Pla- neiariarumin dato plano infer i- fcriptione. 28 1

Cui adnethtur mirificum artifi¬ cium terminandarum horarum- 289

LIBER Q_U INTUS

Ouranographia Gnomonica.

Praeexercit 1 . Trianguli radiofi Zodiaci de¬ fer ipt io. 298

2. Triangulus radiofus quanti¬

tatis dierum , @ nothum deferihitur. 299

3. Analemma, pro conicis fetlio-

nihus deferihendis , con- (Iruere. ibid.

4. Rete , five lnfirumentum Al-

mucantaro-azymuthicum de ferihere. 300

7. Almucantaras , £§? Azymutha in plano verticali deferi- lere. ibid.

Problema 1 . Arcus Zodiaci , five Zodiacum gnomonicum variis modis in dato plano inferihere. 302

2. In plano polari. ibid.

3. Zodiaci gnomonici in plano me¬

ridiano delineatio. 307

4. Ejufdem in plano horizonta¬

li. ibid.

7. Ejufdem in plano verticali. 310

6. In planis declinantibus. 312

7. In planis inclinantibus ad hori-

zontem. 313

8. In planis declinantibus ab hori¬

zonte. . ibid.

9 . Anacephalceoticum , five metho¬

dus univerfalis, arcus datis planis inferibendi , quatuor Canonibus explicata. 314

io. Mechanica arcuum fignorum Zodiaci inferiptio , hoc ejl ,

ope novorum in (lr amentorum ab Authore inventorum. 317 Problema 1 1 . Almucantaras , © Azymutha.

datis planis inferiber e. 317 Ac primo quidem in plano hori¬ zontali , & verticali, ibid. In plano aquinolliali. 318

1 2. In plano polari. 319

13. In plano meridiano , aliifque

omnibus declinantibus a ver¬ tice planis. 320

14. De Pofitionum circulis, five de

duodecim domorum coeleflium in dato plano delineatione, quinque Pragmatiis declara¬ ta. 321

1 7. In quolibet plano irregulari da¬ to domus cceleftes deferibere infir umento tiretico. 324 16. Horofcopia Signorum five , Quod fignum Zodiaci quolibet mo¬ mento temporis oriatur, vel occidat , vel in medio , aut imo coeli fit, umbra in quoli¬ bet plano determinare, ibid. i 7. In plano horizontali jlellarum fixarum particulares ortus deferibere. 329

1 8 . Totum fyflema fle Harum fixa¬ rum ita in plano deferibere, ut ortus occafufque e ar undem perpetuo demonllrentur, 331

* * * Geo'

0

0

1

Series, & Ordo

Geographia Gnomonica.

Problema 19. Circulos afcenlionum relitarum, five circulos meridianos in plano horizontali defcrile- re. ibid-

20. Mecographiam , (ive longitudines locorum in plano horizontali ita defer ib er e ; ut data qualibet ho¬ ra , quota hora in toto orbe ter¬ rarum fit, cognofcere poffis. 332 2 x . Spacium , five Jonam tor¬

ridam in quolibet plano dato

LIBER S

gnomonica projeftione delinea¬ re. ?33

22. Parallelos arcuum diurnorum in quolibet plano dato deline a- re> m t J3?

2 3 . Climata totius orbis gnomonice de¬ feribere. 337

24. Singulos declinationis Solaris pa¬ rallelos plano horizontali in¬ fer ibere. 34©

X T U S.

Protheus Sciathericus, five Aftrolobiographia figurata;

Qua nullam figuram fhe planam ,jive [olidam , dari poffe docetur ? qu<£ Ajlro- labii , aut horologii capax effe non pofit.

Pars Prima.

De Horologiis Catholicis.

CAPUT I. Definitio horologiorum catholico¬ rum. 341

Problema 1 . Horolabium catholicum , idem- que fimplex , & multiplex ; id efl , in una , Cg” eadem fuperfi- cie , horolabium horizontale, & 'verticale univerfale conflruere ,

Suorum (ingulorum ufus toto or- e effe poffit. 472. Unacumno- va , hucufque ignota rati¬ one horaria fine praevio magnete fituandi. 342

2. Horolabium concavum cylyndra- ceum univerfale. 3 44

3. Alia forofeopii univer falis defer i- ptio. 34 1

4. Rorolabia fphasrica univerfalia deferibere. ibid.

f. De portatilibus horolabijs parti¬ cularibus , & primo de hemicy- cli horologi deferiptione. 3 4 6

Cap. II. De nova omnis generis horarum, circulorumque coele dium in quo¬ rumcunque corporum concavas , extimafque fuperficies prolici¬ endi ratione. 348

Problema. 6. Scaphium conflruere. ibid.

7. Cubum horologum conflruere. 349

8. Irregularia quaecunque polyedra horologa. ibid.

9. In cylindro concavo afiro labium delineare. 3J,o

xo. In cono concavo ejufdem delinea - tio. 3 ytS

1 1 . Intra culum idem deferibere. ibid.

12. Intra pyramidem concavam idem

praedare. 3yZ

13. In dato quolibet laterum prifmate

ajlrolabium deferibere. 3^9

14. Inftrumentotiretico inquibufcun-

que irregularium corporum con¬ cavis delineare. ibid,

1 y. In columna tetracycla idemdeferi- lere. ibid.

Pars II.

De Horologiis squinodtialibus cuilibet plano infcribendis.

CAPUT I. De HorofcopUs catholicis , five univerfalibus. 361

Problema 1 . Horofcopium tetracyclum asqui- nolliale deferibere. ibid,

2. Crucis horologa. dejeriptio. 36 z

3. Nomen J E S U horologum deferi¬

bere. ibid.

4. Aquilae horologae defer iptio. 36 y y. De horofcopiis catholicis fupra.

planum polare. ibid.

6. Annulus horologiis univerfa -

lis. ibid.

CAP. II. De horologiis particularibus loco mobilibus. 3 66

7. Globum gnomonicum preep arare ,

in quofiylus , totius primi mo¬ bilis dottrinam odendat. ibid.

8 . Globum alium mirabilem conftrue-

re , in quo nullus quidem ftylus, omnia tamen prae dici a folaluce offendantur. 369

9. Problema paradoxum , omnibus

Mathematicis propofitum. 370

1 0. In quovis (imulacro, in ftr umento ti- retico adrolabia deferibere. ibid Ca-

Totius

Cap. III .De portatilibus pant amorphis Ab\&. Probi. n.Adrolabia in forma quadrantis, una cum Columha horologa. ibid.

1 2 . Stylo immohili eadem in plano hori¬

zontali ,in figuram datam trans¬ formare, uti : fpettabiturque ibi¬ dem Te (ludo horologa, apis , ara¬ nea, 'aliaque res, horologa. 377

1 3 . Cylindrum artificiofum defcribere,

quota hora (it ubivis locorum demonflrantem. 377

1 4. Qua nova methodo Aflrolabia in pla¬

no horizontali, Jlylo e centro nor¬ maliter er edo, defc. pojfint. 381

Pars III.

Conjugium Gnomonica: , & Phyficx, five Gnomonica Phyfico-aflrologica.

CAP. I. De annognomonico,ejufq; partib. 382 Problema 1 . Hemerologium Ecclefiaflicum in forma Aquila Imperialis. 384 CAP. II. De variis effefhbus ® & j) in Zo¬ diaco, item de eleblionib. rerum gnomonice demon (Ir an dis. 390 Probi. 2. Sciathe r icon latro georgtco-acono- micum opportune indituendar. in forma Columba: volantis .ibid.

Operis,

Cap. III. Sciathericum Botanologicum , five de plantarum , aliorumque me¬ dicamentorum viribus gnomo¬ nice cognofcendis. 397

IV. Horologium phyjicum regiminis planetarum , in quo, quale qui(q. humani couporis membrum in duodecim fignis conjlitutus ref- piciat, umbraSolis odendit.yoo

V. De Sciathericis fecundorum mobi¬ lium five

de " motibus Planetarung umbra S olis monflrandis. 403

VI. De Hprofcopo afcendentium , de- fcendentiumque (ignorum. 41 1

VII. fle longitudine locorum , five de Horofcopio geographico in for¬ mam arboris adaptato, quo quo¬ ta hora fit in omnibus fyjfingulis Collegiis totius Societatis] ESU, umbra demonllratur. 414

VIII. Aftrofcopia , five Sciathe rica Sele- __ niaca, velnotlurna , quibus par-

tim per Luvce radiantis um¬ bram , partim per ftellarum fixarum radios , hora notiis de- monftratur. ai6

LIBER SEPTIMUS. Ars Anacamptica , five Aftronomia reflexa.

Pars Prima.

De reflexi luminis natura.

CAPUT I. De mundi opificio , ejufque mira conftitutione. 72 6

1 1. De radii reflexi necejfitate , ejuf¬ que in mundo inferiori ejfefli- bus. ibid.,

III. De radio reflexo fub zona torrida

ejufque effetlibus. 727

IV. De reflexis effectibus fub zona

temperata. 729

V. De reflexi radii effedibus fub zo¬ na frigida. 730

V I. De reflexi luminis efficientia circa mutationem aeris , plantas, ani¬ malia. ' 731

VII. De caufis mutationis rerum fub di- verfis climatis. 733

VIII. De linea atlionis lumino fle,. ejufque termino , & quantitate calo¬ ris. ibid.

IX , De multiplicatione caloris luminis reflexi cum incidente miftu- ra. 737

Pars II.

Theorematica.

Qua reflexi radii natura per decem Problemata offenditur. 735)

Pars III,

De Speculorum cylindracei, conici in

reflexionis negotio mira vi. 74

Pars IV.

Problematica.

Qua in prsedi&is inventa ad praxim redu¬ cuntur.

II. Aftrolabiographia Anacamptica, in quibufcunque datis corpori¬ bus reftituenda. 777

III. Ajtrplabio^ graphia Anacamptica in portatilibus corporibus in fu¬ tuenda. 77 3

Pars V.

De reflexione lineari, five de aftrolabijs ana* campticis , quibus ipfa luce reflexa integne primi mobilis lineas , circulique in quodvis planum datum, nova hucufque , & infolita ratione projiciuntur. 779

* * * 2 LIBER

Series, &Ordo

LIBER OCTAVUS;

Ars Anaclaftica, five Aftronomiarefra&a.

Qua jffironomU Gnomonica arcana per lineas , circulo [que umbratiles , Anada- Jlica dejcnptione , id ejt refraBionum noVa / cientia , in^quibufcunque interiorum ~Va forum (uperfictes projedos curiose docentur.

Pars Prima.

Phyfiologica naturam., effedtus, neceflita- tem , utilitatem , mediorumque varie¬ tatem explicans.

CAPUT I.2fe Etymo , & natura refratlio nis. ySfS

II. De diverfitate mediorum refra¬ ctionis capacium . f 8 8

Protheorumena.

De Natura refra£fcionis , & radii re- frafti.

Quibus per decem Theoremata , quicfuid ad effentiam refractio¬ num pertinet , exatle demon- (tratur. 5'9I

Caput 2. DecomputuTabularum Anaclafli- carum. 199

Problema 1 . Tabulas refraCiionum computa¬ re. <5 00

Canones calculi quatuor. ibid. Tabula I. Anaclaflica ex aere in a- quam ad fingutos gradus inci¬ dentia ad radium perpendicula¬ rem, una cum differentijs inter duas quaslibet refraCliones pro¬ ximas. 6 02

Tabula 11. Anaclaflica fingulas re¬ fraCiionum calculandarum ope¬ rationes continens. 606

Tabula 111. Anaclaftica ex aere in aquam. <So 7

2. Inflrumentum Mefopticum ana-

claflicum conftruere. ibid. Tabula Anaclaflica radiorum inci¬ dentium in Vinum, Oleum, Vi¬ trum , ex obfervatione Aut ho¬ ris. 609

De RefraCtionibiq Athmojphcerce. <583. Una cum Tabula refraClio- nis fi clerum. 6 x o

3 . Quadrantem anaclafiicum in nego¬

tio . refraCiionum utilem con- ) Jlruere. 611 [

De Retis horizontalis anaclaflici j ftrudura. 612!

Aftrolabium anaclafiicum hori¬ zontale conftruere. ibid.

f. oAftrolabium verticale anaclafii¬ cum conftruere. 613

Retis anaclafiici verticalis fabri¬ ca. ibid,

„ Pars II.

Caput I. Gnomonica Anaclaftica in quibuf- cunque corporum interioribus fuperficiebus ,partim geometri¬ ca , partim arithmetica ratione exercenda. 6*4

Problema 2. Horologium Achaz, five in he- micyclo ,feu hemifphcerio con¬ cavo Aftrolabium conftruere. Quod nihil monftret , nili ubi li¬ quore prius repletum fuerit, fex Problematibus traditum, ibid.

7. Cylindrus concavus anaclafticus

horologiis. 619

8. Conus concavus anaclafticus horo-

gus. 6 21

9. In vafe tetraedro , feu piramidali

anaclaftica defer iptio. ibid.

10. Columnce triangulari, feu prifma-

ti, aut etiam parallelopipedo, cuivis denique quotcunque late¬ rum columnce perficienda ccele- fiium circulorum anaclaftica infer iptio. 6 22

CAP II I. De horologiis anaclafticis quibuf- cunque corporum concavis fu¬ perficiebus facillima methodo per .obfervationem infer iben- dis. ibid.

11. Dato horario anaclaftica , com-

■ plura alia in quantumvis irre¬ gularibus planis , ditio citius de¬ lineare. ibid.

1 2. Apice gnomonis • extra aquam po¬

lito , ad eum horologium fcia- thericum infra aquam defer i- bere. ' 623

CAP IV. De horofcopijs Anacamptico ana¬ clafticis , live reflexo - refra- tlis. 6zg

1 3. Horofcopium anacamptico-anacla-

fticum conftruere. ibid.

14. Ejufdem alia confirutlio parado¬ xa. ibid.

1 $. Horofcopium diretlo - reflexo - re- fratlum conftruere , ibid, LIBER

Totius Operis.

liber nonus.

Cofinometria Gnomonica , five de mundanarum partium fitu ? magnitudine, quantitate, altitudine , luc-umbri

ratiocinio ii

Pars Prima.

Geometria Sciatherica, qua nova metho¬ do datarum rerum diftantias , longitu¬ dines, latitudines, profunditates, um¬ bra lucis direfta, reflexa, refratta, in¬ dagantur.

Prolufioi. De umbrae in Cofmometria Gno¬ monica utilitate. 627

2. De umbra refta,&verfa. ibid.

3. De umbra Solis , & Lunae para-

. doxum. 628

4. Quantas umbrarum differentias fe- midiameter Solis conftituat.

ibid.

7. Radios ab uno,- vel diver fis Solis par¬ tibus , ad diver fas terree partes pro dubios , e ffe parallelos. 6 29 CAPUT I. De quantitate rerum acceffarum, luc-umbri ratiocinio inve (li¬ ganda. 629

Problema 1. Sciathericum geometricum con¬ ii ruere-, altitudines rerum o- mnium umbra Jlyli in 12. pdftes divifi, demonftrans. ibid.

Aliud inflrumentum photofeiome- meticum. <531

Cap. II. GeometriaCatoptrica, five de um¬ bra reflexa , & re f ralla. 6 33 Problema 2. Altitudines, diftantias profun¬ ditates rerum , Speculo metiri per umbram rerum in fpeculis ad oculos menforis reflexam.

ibid.

Inflrumentum Pantometrico - ca- toptricum conflruere. ibid. 3. per lucem Solis reflexam quantita¬ tes rerum invenire. 6 39 4- Per radium anaclafticum res fub aqua metiri. 636

Pars II.

Cofmometria Gnomonica, five de quan¬ titate mundanorum corporum , eorum- que a terra diftantia per Lucem & Um¬ bram inveftiganda.

Pradufio. De difficultate operis. 637

Problema 1 . Quantitatem terreftris globi fo- la umbra, vel luce reperire. 6 38

2. Magnitudinem Athmofphaeroe , id efl, maximam aeris , quas a So¬ le illuminari potefl , a terra di-

iveftiganda.

(lantiam invefligare per lucem reflexam. 640

3 . Qua ratione nubes , aut trabes, alia¬

que meteorum pigmenta in aere menjurari queant. 642

4. Trabis, noflurno poti (fimum tempo¬

re , calo fubtenjas altitudinem metiri. ibid.

9- Altitudines montium per lucum- brem obfervationem invefliga¬ re. 643

6. Quantampariem terreni globi Sol illuminare poffit. 644

7 Craffitiem coelorum , diflantiamque a terra , fecundum dotlrinam Ptolemaei expendere. 64 6

8 . Per parallaxin 2> a terra diftantiam

invenire. 64 8

9. Latitudinem ,Jive craffitiem umbrae

terrenae invenire. <549

10. Diametrum apparentem Solis , &

Lunae , © ex iis denique magni¬ tudinem corporum, & utriu jque umbram invenire. 69 o

1 1 . Solis a terra diflantiam in femidia-

metris invenire. 6 72

12. Quanta diameter Solis fit , in Je-

midiametro terrae invenire.

693*

13. Alia ratio per fpecierum Solis , &

Lunae in obfcurum trajettionem.

ibid.

Artificium verum eclipfeon Lunae- folariumfiumma facilitate men- furandarum. 69 4

14. InflrumentumCofmometricum , quo

coeleftium corporum dijtantioe, magnitudines , umbrae , latitu¬ dines, ad invicem ope filorum ad vivum determinantur , & prope verum menfurantur. 69 9

Canon 1. Solis, & terrae diftantiam inve¬ nire. 660

2. Data diametro Solis, & diftantia Solis a terra , invenire diame¬ trum Solis in femidiametris terrae. 66 1

3. Diftantiam Lunae a terrra per in-

Jtrumentum Uranometricum in¬ venire. ibid.

4. Altitudinis Solis a terra per pr ae¬

dilium inflrumentum invefii - gatio. » ibid.

3

Problema i f. Proportiones diametrorum om¬ nium Planetarum ad Solem , © ex his demum umh rarum longi¬ tudines defcrihere. 66 z

Canoni. Quantitas diametri Solis , @ /£>"- ree, ejufque umhra. ibid.

2. Diflantiam $ a centro terree , ejuf¬ que magnitudinem , & umbram inveftigare. 66 3

. Diflantiam 2 a terra , Sole, ejus umbram , £9 magnitudinem , aliafque proportiones per um¬ bram, & lucem invenire, ibid. . Vmbram, magnitudinem c? *»- ve fligar e. ~,6 6 y

. Umbram, magnitudinemT in -

vejligare per ipfam Iovis um¬ bram. ibid.

. Umbram , & magnitudinem Tj di flant iamque ejus a terra inve fli¬ gar e. 667

7. Stellarum fixarum a terra dijl an¬

tias per umbram invefliga- re. ibid.

8. Cometarum a terra altitudines , &

Magnitudines inveftigare. 662, Pinax Ouranometricus proportio¬ nes corporum coeleflium adinvi- cem exhibens. 669

Organum Sciatherico-cofmometri- cum. ibid.

Machinam. 1. Data proportione Solis, & re¬ liquorum planetarum , una cum diftantiis , longitudinum um¬ bram mechanice determina¬ re. ibid.

, Adaptare corpora planetarum . corpus Solis , & terree , juxta ? exhibi-

corpus i proportiones in pinace t

, Sph ieram Cofmometricam conftrue- re. ibid.

L I B E R D E C I M U S.

. Magia Lucis & Umbrae.

In qua de reconditioribus Lucis & Umbra ejfeSlibus ad harios ufus applicatis , agitur.

Praefatio. De Magia, @ fcopo huius Libri. 671 Pars Prima Magia Horographica , (ive de horologiis prodigiofis.

CAPUT I. De arcana horographia, radio par- tim direfto reflexo refrattove • injtituenda. 67 s

Problema 1 . Parafceuaflicum. Ovum horo- diblicum deferibere. ibid.

2. Umbram figurce Mortis horodi- ttam deferibere. 676

Septem Planetarum figuras horo- diftas deferibere. 672,

Inacampticum horologium , arca¬ no artificio confcriptum. ibid. Statuam Anacampticam conti rue¬ re , quas annulo fuo in obfcuro totius primi mobilis dottrinam demonflret. 6 8 o

6. Horologium fine fljlo, & umbra

anacampticum fui forma globi Imperialis. ibid.

7. Horologium phantaflicum. 68 r

8. Horologium in meditullio cry (lalli

deferiptum. 6 82

9. Aliud horologium anemofeopum.

684

CAP. 1 1. De Sciathericis prodigiofis Anacla- fticis. ibid.

Cap.IV.

Horologium anaclaflicumin vitrea Jphiera ad naturie exemplar exhibere. 6 87

Statua fiub aqua horologa. ibid. Syren cum fpeculo horas fubaqua reflexo ■ refratte demohftrans.

ibid.

Horofcopium mirabile confufo-or- dinatum. 687

De horologiis Catopt ricis. ibid . Horologium magice in fpeculo ex¬ hibere. ibid.

Alius modus arcaniflimus , & im¬ penetrabilis. 688

Aliud horologium Catoptricum.

JEolus fupra columnam fciatheri- cam , horologus fimul , & ane- mofeopus. 689

De Horologiis Heliocauflicis . ibid. Horologium heliocaufiicumfiveSo- lare - vifiorium conjlruere. 690 De Horologiis Magneticis. 691 Totius primi mobilis doflrinam unica acu magnetica demonftra- re. ibid.

idem in plano verticali prafta- re. 692

Machinamnetum magneticum re¬ giminis J'eptemPlanetarum.691 22. Ho-

Totius Operis.

12. Horologium. Magneticum , in quo Lacertula furjum & deorfum curfitans, motu naturali horas demonjtret. 695:

23. Ut Columia per aerem volitans ho¬

ras demonftret. 696

24. De horologiis Sympathicis , Bota¬

nicis , Zoologis. ibid.

2 S- De horologiis rotatilibus . 6 9 7

Horologiorum Mechanicorum Mantijfa. ibid.

Techmafma. 1. Horologium Hydraulicum conftruere , quod per Globulum aqua innatantem horas noftu diuque monftrat. 6 9 8

2. Horologium Aquaticum quod Ho¬

ras in Exteriori indice demon- Jlrat. 699

3. Horologium Sympathico - magne-

ticum conftruere. 702

Pars II.

Magia Paraftatica , fi ve de reprrefenratio- nibus rerum prodigioris ; per Lucem & Umbram.

Caput I. De Reprcejentationibus aeris. 703 Paraftafis 1. Natura , five de Morgana Rhe- ginorum in Freto Mamerti¬ no. 704

2. Artificiofa jpellrorum aereorum exhibitio. 70 6

C A P. II. De piclricis Naturceinduftria, qua in fastibus humanis , animali- bufque , plantis , lapidibus , ni¬ hil non ejformat. 707

Natur te pittricis in lapidibus, piant ij que miracula. 708 CAP. I II. De reprcejentatione rerum fortuita & cajuali, & quomodo ea arte rebus induci pojfit ? 7x0

Paraftafis. 1. Optica. Rupes horto / 'que in quamvis figuram transforma¬ re. 71 1

2. Scenographica. Ut imago una

reddatur quintuplex. 712 C A P. I V. Paraftafis per fpecierum in obfcu rum locum immijfionem. 713

3 . Luc-umbris , qua in obfcuro varia

rerum ftmulacra exhibentur.

ibid.

4. Scenica , five de Scenarum appa¬

ratu, & luminibus arte confe- Bis. 714

f. De variis colorum artificiis , ac prodigiofa mifitura. ibid.

Chartae Turcico more pingendas ratio. ibid.

Alius modus priori multo arca¬ nior. 71 q

C A P. V. De Paraftafi Anaclaftica, five de rerum per radios refraltos in aquis , & vitreis corporibus exhibitione. 715

VI. Qua fub aquis , per fphteras vi¬ treas , vitra polygona , admi¬ randa rerum jpetlacula exhi¬ bentur. ibid.

Experiment. 1 . Imaginem ea arte difponere, ut ex eo dem punBo vija ,paula- tim in nihilum abeat , (g ex ni¬ hilo iterum in perfettam ima¬ ginem crefcat. ibid.

2. Ut imagines de repente comparc¬

ant, & difp areant. ibid.

3 . Per vitreas fphceras , five vitreas

phialas , rerum fpecies exhi- re. 7x7

4. Per prifmata vitrea , mirafpetta-

cula exhibere. ibid.

f. Vt cubiculum omni peripetafma- tum genere ornatum videas.

719

Diacrifts Authoris. Utrum juxta Anaxilaum , Albertum , Por¬ tam , domus plence ferpentibus, cceterifque animalibus reprce- fentaripojfint. ibid.

6. Cubiculum plenum figuris uvarum, fructuum , animalium , jerpen- tium exhibere. 721

CAP. VII, De Pyroparajtafi , five de Igneo¬ rum fpeftaculorum exhibitio¬ ne. ibid.

Experiment. 1. De attritu ignis. ibid.

Utrum lapis fieri pojfit , qui folo fputo flammam excitet, & in¬ fra aquam arde at ? 722

Utrum ignis dari pojfit in extin- guibilis. ? ibid.

Experimenta Pyroparaftaticai. Lumen in¬ fra aquam portare. 723

2. Filum lineum , & charta incom-

bujtibilis. ibid.

3. De Camphorce mira virtute, ibid.

4. In aere Draconem volantem exhi¬

bere. ibid. Ubi una- quoque de Aquila Regiomontani , & Co¬ lumba A rchitce. 727

f. pluviam igneam , five fontem igneum exhibere. ibid.

Cap.VIII. De Dioptrica , Uve de vitris pan- tofeopis , telefcopiis eorumque varia forma , & ejfelhlus.726. ibidem de Materia , forma vitri, de Lentibus , eorumque collocatione, & ejfellibus. ibid.

Pragmatia 1. Quomodo fpecies rerum in ob- fcurum locum tranfmiffarum in er ellum fitum cogi pojfint i 72 7 *** 4 2 .De

Series, & O r d o

2. De mira rerum naturalium confti- j

tutione per Smicrofcopium in- veftiganda. ibid. j

3. De Telefcopiu , eorumque effetti- j

lus . 7 3 1 |

Paraftafisi. Montes , flumina, maria, im- \ nfenfas camporum planitie s,' vo¬ ragine simmenj 'as lacus, fylvas , & in iis animalia omnis generis tubo optico nova arte ita re- prefentare , ut extra id nihil prorfus vifarum rerum com¬ par e at. 732

2. Qua ratione cum dici a in aere , \ tum irides , nubes, Sol, Luna, Stellae reprcefentari poJfint?7 3 3

Pars III.

Magia Catoptrica, live de prodigiofa re¬ rum exhibitione-perfpecula.

CAPUT I. De Speculorum confeBione. 7 3 7

II. De variis fpeculorum ajfebli ani¬ bus , per fex propofitiones agi¬ tur. .... 737

III. De fpeculis fphcericis convexis.

742

I V. De Speculis fphcericis concavis ,

e orumque prodigiofis operatio¬ nibus per quatuor propofitiones agitur. 74 3

V. De Speculis cylindraceis , e orum¬ que affectionibus. 747

VI. De Conicis fpeculis, eorumque proprietatibus . 747

VII. De Speculis parabolico , hyperbo- lico, elliptico, eorumque affe- Bionibus. ibid.

De defcriptione formee parabolicce, hyperboliccc , ellipticae ,per ollo Problemata. ibid.

CAPUT I. De Speculis caufticis , five ufto- riis , eorumque effeBibus , ufu. 757

§. r. Utrum Archimedes , & Proculus in tantam , quantam Authores defcribunt , diftantiam naves accenderint I ibid. Et utrum fpeculum caufticum fieri poffit in infinitam uftivum? ibid. De Speculis caufticis , planis , (fi fphcericis. 76$

Problema 1 . Alembicum ea arte conft ruere, ut fola uftoriorum fpeculorum ope majorem in diftillando ef¬ ficaciam obtineat , quam ignis validus. 767

2. Machinam conft ruere, quce ad datam quamlibet horam ignem in ara fufcitet , candelas accen¬

dat, peraBoque facrificio fon - tem efficiat , qui ignem fuccen- fum extinguat. ibid.

3. Lucernam artifici ojam conft ruere,

quce in remota diftantiafcripta legenda exhibeat. 76 8

4. De Lucernae Magicae feu Thauma -

turgce conft ruclitme. ibid. 7. De Smicrofcopio Paraftatico. 771

6. Machinam ex fpeculis planis con-

ftruere, ad centum ^edes, & ultra urentem. ibid.

7. Statuam conftruere , quce ad or¬

tum Solis , & fingulis confe- quentibus horis Sole percuffa prodigiofum fonum excitet .

77 3

CapUT.II. De Speculi plani polydixi, Jpecierumque multiplicatione.

ibid*

Paraftafis 1 . Specula plana multiplicativa funt fpecierum unius rei. 774

2. Duobus fpeculis exhibere draco¬

nem quotlibet capitum, ibid. Candelabrum Polylychnium : fta- tuam Polycephalam 77$

3 . De miris fpeBaculis fpeculorum in

prifma ifopleurum difpofitis.

ibid.

4. Theatrum Catoptricum PolydiBi-

cum conftruere , in quo qucecun- que volueris ad exemplar natu- rce exhibeantur, ibid .

CAP. III. De egreffu idoli extra fpecu¬ lum , five de reprcefentatione rerum in aere extra fpecu¬ lum. 779

Techmafma 1 . Catoptricum. Objeclum ido¬ li in medio deris reprcefentare.

78t

2. In fpeculo cylindraceo Jpecies re¬

rum in aere exhibere. ibid.

3. In aere quajvis figuras reprcefen¬

tare. 782

4. Magnetis ope una cum fpeculo re¬

rum formee in aere exhibentur.

ibid.

C A P. I V. De Metamorphofi, feu transfor¬ matione Catoptrica. ibid. Metamorphofis 1. Speculi ope hominem in quamcunque figuram transfor¬ mare. ibid.

2. Varia rerum fpeBacula in mediis

tenebris exhibere. 784

3. Transformatio per fpecula conve-

xacyhndracea ,<fe> conita. 787

4. faciem in varios colores tranjmu-

tare. 78 6

7. Faciem hominis mille modis trans¬ formare. ibid.

6.Fa -

Totius

6. Faciem hominis in varia animalia f monjtrofe tranfmutare. ibid. 7- Duobus Jpeculis planis faciem ho¬ minis variam oftendere. ibid. |

Operis.

8. Per fpecula concavo-convexa idem

reprejentare. 787

9. Naturalibus rebus hominem tr an f-

mutare. ibid.

CRYPTO LOGIA NOV A.

Qua Catoptrica arte duo amici non tantum occultos animi conceptus abfentes nullo negotio fibi manifeftare • (ed & abfentes feipfos nova quadam Catoptrica replicatione amicis fiftere poflunt ; innumeraque alia exhibere.

Pars Prima.

De Proje&ione figurarum in quamlibet diftantiam per Solem.

CAPUT l.Vtrum in Lunari difco aliquid le¬ gendum exhiberi pojjit. 789 II -De Speculis ad Steganographiam Catopt ricam neceffarijs. 790

III. De diflantia , quae ad projiciendas formas rerum requiritur. 791 IV- DepraxiSteganographica. ibid.

V. De projetiione umbrarum, live fi¬ gurarum. qualiumcunque. 793

V I. De Vmbris , feu imaginibus xolo- ratis. ibid.

VII. De Scenica , feu hidorica reprae - fentatione rerum. 794

VIII. Horologium Steganographicum de- fcribere. ibid.

Pars II.

De Steganographia Catoptrica per lucem candelae

Epilogus y five Metaphyfica Lucis

& Umbrae.

Epichirema t. Lux Tri-una. 796

2. De defcenfu aeterni Luminis. 797

•'«i 3. Lux aeterna quomodo in creaturis

I fi*S&, quomodo creaturae lumen

in lumine cognofcant. Effetius Solis & Lunae , omnis creatae fapientiae fymbola Junt. 800

4. Omnis cognitio lux eft , a luce pri¬ migenia infinita procedens .ibid.

7. Deus fons lucis eft , & Angelus primae lucis fpeculum ; Jecun- dum fpeculum , homo - 801

6. De lumine intelletiuali. 802

7. Lux Rationalis , & Phantafti-

, ca. 8o3

8 . Quomodo lumine creatura Creatori

. perfetie uniatur. • 8oy

Sphaera Myftica, five Tropologia Lu¬ cis & Umbrae.

Regulae Tropologicae.

Quibus Anima ex Vmbra in lumen emergens, perfetie aeterno Lu¬ mini, a quo profluxit, conjun¬ gatur. 808

Regula r. Mundi fenfibilis contemplatio.

ibid.

2. Lucis proprietates ad imitandum proponendae. ibid.

Finis Seriei , & Ordinis totius Operis.

IN

hd z

ARTEM MAGNAM LUCIS ET UMBRjE

ATHANASII KIRCHERI

E SOCIETATE JESU,

Thilofophi , &- (^Mathematici nobilifiimi.

ODE .

Uicquid per omnem (Delius ambitum.,

Caelique , terraeque , & maris, & Stygis,

Fulgente configat fagitta,

Purpureum jaculatus ignem 5 Et , quae beatis exulat arcibus,

Regina no£lis'f quantum Hecate triceps Cum plebe bellarum , foporis Poffit equis , piceoque curru 5 Tum quid Licaeum , docfaque Pergama,

Vel Tufcus augur, vel Babylonius,

Colchive meffores veneni Eliciant facibus gemellis 5 Mire diferti prodigus eloqui K I K C H E R E narras , atque fcientiam Expertus , incedis per orbem Sidere a fabricator Anis.

Non Archimedi notior aetheris Cryftallus olim : nec radio globum.

Terrae Phalantaeus redemptor Scripferat imperiofiore*.

Pofthac nefas depromere fabulam Gibbi fub axes Amphitryonidis ;

Cumparque fublatis columna Rifibus excipietur Afer.

Tu quippe celfae pegmata curiae Fers irretorto vertice fanius,

Rodente fuccejjoris ambos Invidia Telamonas atra/

Fraterna fummi regna etiam Jovis,

Ac Magna mater, qua patet undique,

Carcerque ventorum infrementum , &

Praecipites Phaetontis orae.

Quandoque mandas, fe tibi cardine.

Toto recludunt, Daedala confcium Natura te confeffa rerum,

Exiguum penetrale culpat.

Ergo faventi luceat alite ARS MAGNA mundo , nec fpeciem pigrae Affe&et Umbra , ni magiftris Inftituat populos tenebris.

Jacobus Gibbesius Med.DoB.

ATHA»

ATHANASIO KIRCHERO

VIRO CELEBERRIMO

Magni de Natura Lucis & Umbra operis Authori.

epigramma»

Ttingis Solem proprius ? dum Lucis & Umbrae Naturam Spondes boc retuliffe Libro.

Vix licet boc fuperis : ejl haud mortale * quod audes $ * ovid:

Audet enim Qhdeton , & Jua fata Videt.

Dejine mirari ! EtffU S confcius artis

Non eH mortalis ; dicitur A0ANATO2,

Urania radijs Solem ^ I1{CH EIDIUS Heros *****

Attigit ; bine vivet nefeia fama mori.

Aliud in idem.

JX Lta petis referens Naturam Lucis & Umbrae :

Altius ipfd Aquild , jed tua fama Volat.

Aliud in idem.

1^1 Um Sol noSle , dieque micat te Authore ; refulget Nominis ipja tui clarior Umbra die.

ANT.FRANC; PAYENUS J. U. DOCTOR, & in Academia Avenionen. Regens, & Prof. Pubi.

HAR-

HARMONIA DECACHORDI,

Sive Ided Operis decupartiti .

I. Phyfiologia Lucis , Sciafophia , Ars Chromatica.

II. A&inobolifmus Naturae 5 Echofophia , Optica.

III. Apparatus ad Gnomonicam Curiofam , Do^rina Conotomica.

IV. Horographia varia , in datis planis inftituenda.

V. Aftrolabiographia , & Geographia Gnomonica.

V I. Proteus Sciathericus , Gnomonica Phyfico-aftrologica.

V II. Ars Anacamptica , five Aftronomia reflexa.

VIII. Ars Anaclaftica, five Aftronomia refra&a,

I X. Cofmometria Gnomonica , hoc eft mundi luc-umbrisdimenfio.

X. Magia Lucis & Umbrae , Horographica , Paraftatica , Catoptrica. Epilogus, five Metaphy fica Lucis & Umbrae.

In decachordo pfalterio pfallam tibi. Pfal. 143,7.9.

ARTIS MAGNAi

LUCIS & UMBR^

LIBER PRIMUS.

PHYSIOLOGIA

LUCIS & UMBRA;

In qua univcrfa Lucis & Vmbtta natura , eflfentia , ad- mirandique efFedtus , & opera utriufque ap¬ prime delineantur.

<P % M F AT I 0.

j? A N T JE femper lucidiffima illa Lucis edentia apud acutiffimos fquofque Philofophos fuit obfcuritatis , ut conje&is in ejus inac- j ceffiim fulgorem oculis, mox illifa oculorum aciet ividutopuxctv | inftar caecutientis in medio luminis conftituti , omni fe lumine de- ftitutos deprehenderint. Plato, MarfiI io tefte, certe nonfemel caliginofumhujufmodi Lucis fulgorem expertus videtur : cum eum nunc luci¬ das tenebras, mirabiliumque omnium infenfibilium rerum ambitu maxime ad¬ mirandam effentiam , occultum Univerfifimbolum , quo fumma imis, ima me¬ diis , media denique imis , fummifque mira quadam ratione conne&untur, ap¬ pellat. Plotinis abditum mundani fpiritus vehiculum , Divinitatis fimiam ri- fum coeli, gaudiumque: a&um ad haec quendam, ac confpicuam divinae in- telligentiae imaginem, nulla fublimitate inveftigabilem : vim denique quandatn coeleftem omnia in omnibus operantem denominat j nec incongrue. Quid enim aliud Lux in Deo , nifi immenfae bonitatis fuae, veritatifque exuberantia ? Quid in Angelis , nifi intelligentiae quaedam , ut cum Dionyfio loquar, certitudo a Deo manans, profufumque voluntatis gaudium? Quid in coeleftibus illa aliud eft, nifi vitae copia ab Angelis fa&a, virtutifque explicatio, quam Platonici rifiim coelorum nominant ? Quid in igne, nifi vitalis quidam vigor a fuperiori- bus agentibus , infitus , & efficax propagatio ? In iis denique , quae fenfu ca¬ rent, nil nifi caelitus quaedam diffufa gratia, ubique divinae bonitatis , verita¬ tifque typus, & imago. Videmus enim, fimul ac vis illa coeleftis radiis fuis ad nos per cryftallina illa coelorum fpacia, veluti per vitreos quofdam oculos de- fcenderit, omnibus rebus fuam dari perfc£Honem , fenfum , vitam, motum \ adeo quidem, ut ipfae plantulae adhuc in feminum matrice fepultae , ridentis lucis afpe&u veluti profilientes , gaudioque dilatatae, mox in folia, flores, fru- &us protuberent. Animalia cun&a coeli gaudio, lucis inquam foecundo radio, veluti rifu quodam incitata, fpirituque dilatata , in voluptates foecundo motu ftimulentur. Mineralia ipfa ab omni lucis confortio caeteroquin remotiffima, invifibili quadam radiorum virtute attra&a turgefcere , & dilatatione fua in obvios veluti amplexus ruere (verbo) omnia cum coeleftibus fphaeris choreas

(*) agere

P R M F A T I O.

agefe videantur. Dum haec fefe per omnia fudit , omnia permeat , omnia per- meando format, & efficit, omnia vivificat ; fuftinet, congregat , unit , dif- gregat omnia. Omnia, quae vel funt^vei illuminantur, vel calefcunt, velvfi- vunt, vel gignuntur, vel nutriuntur, vel augefcunt,vel perficiuntur, vel mo¬ ventur ; ad fe convertit: Converfa purgat i omnia perficit , omnia renovat, omnia confervat, & ne in nihilum abeant , efficit : Omnium rerum & nume¬ rus eft , & menfura , Magnes coeleftis omnia ad fe trahens. Lux rerum omnium puriffima; alterari, mifceri, domari nefcia ; nullius indiga, dives omnium at¬ trahens omnia , ab omnibus attra&a ; coelorum ornamentum , corporum glo¬ ria, mundi decor, & pulchritudo, gaudium, rifufque omnium, mundi deni¬ que totius confidentia ; qua nihil afpetiu, jucundius, nil animo laetius, nil vi¬ tae commodius, nil cognitu praeftantius, nil ad agendum utilius ; fine qua iner¬ tia fibi ipfis omnia , incognita , tenebris fepulta aeternis fqualefcerent. Hanc igitur Lucem modo explicare conabimur : ad cujusadmirabilem indolem, & abfconditam vim motus, effetiufque prorfus Ammus ftupet^obtutuq^

.haeret defixus 'tn uno , iniciusquo primo fe vertat, quid annuat, quid renuat. In tanto tamen mundi miraculo, rerumque ignorantia maxima audendum eft ali¬ quid, & quid nojlri 'Valeant humeri , quid ferre recufent , periclitandum , ut quam admiranda ejus ope fieri poffint, mundo innotefcat. Ciim vero fcopus nofter fit, hancmateriam in artis normam redigere 5 Artis quoque feriem,

& requifita principia hanc habere necefle eft. A definitionibus igitur , & pro¬ nuntiatis j five axiomatibus exordium ducamus.

DEFINITIONES.

I.

II.

III.

IV.

Lucis &Umbrxfa- cultas eH, qua luminis & umhr<e beneficio mira in na¬ tura rerum prxflamus , atque exhibemus.

Ars Sciognomica esi , qua de loci ahcujusumbrofi falubritate , aut infalubritate ex umbra rei locum inumbrantis judicamus.

Ars Gbromocritica eft, qua excolo - ris extrinfeci cujuslibet rei appa¬

rentia de intrinfeca ejufdem indo -

. le judicamus. Tbonocrftice Vero, qua ex Voce fonoque de latente alicujus rei indole praSlicumju-

Corpus lumino fum id ejje dicimus , d quo utcumque lumen profundi¬

tur.

V. Diapbanum corpus ejl lumini per¬

vium , umbrae tamen & lucis xque receptivum.

VI. Opacum corpus ejl ddto7T%v , hoc

ejl lumini impervium.

VII. Lux qualitas ejl fulgenti corpori

congenita , uti funt , fol , ignis , extera noBiluca.

VIII. Lumen ejl afye&abilis qualitas d

luce prognata, & per diapbanum medium longe lateque diffufa $ eflque omnis vitee aclivitatifque principium, origo & fons.

I X. Splendor ejl lumen d terfo politoque

corpore repercuffum ; ejlque Ve - ra & genuina luminis f oboles ; &

ut hic tenuiores effentix ejl, quam lumen , ita lumen tenuioris ejfen - tix ejl , qudmlux.

X. Lumen primum dicitur , quod im¬

mediate d corpore lucido profi¬ ci fcitur: Lvmeiffecundum, quod d lumine primo ejl : tertium , quod d fecundo : atque eodem ordine extera.

X I. Radius lumino fus reSla ejl luminis

profluentia ; unde & conjequen- ter Lumen non d centro tantum , Jed ^ ab omni parte extimx fuperficiei corporis luminofi emi¬ cat redis lineis , & in fphxrx modum momenta temporis dif¬ funditur.

XII. Umbra lumen imminutum eft , ma¬

joris quod circumflat luminis

compara$fone.

XIII. Umbra prima eft abfeniia primi lu¬

minis , fecunda fecundi , & fic deinceps.

XIV. Umbra plena , & perfeda dicitur,

ad quam nutlus raditfs corporis luminofi pertingit ; imperfeda Vero , ad quam pertingit ali¬ quis radius.

XV. Umbra P byfica eft medium umbro-

fum , obumbrantis corporis qua* litate iftibutum.

XVI. Opacum corpus eft , quod multis fu* * perficiebus confragofum eft,mul-

txque denfitatis.

XVII. Color eft lux opacata.

(*) *

PRO-

J Ux compreffa fortior 1 eHj quam di/gregata , & ® confequenter illuminat 'Vehementius , longiufique dif¬ funditur.

II. Matura nihil agit firufira , nec de¬

ficit in neceffiariis , neque re' dundat in fuper fluis.

III. Matura non agit inordinate , ne¬

que in operationibus fiuis facit faltum : unde Caufa ordins , & rerum ipfarum , quoe ratione confiant , & ordine. Ariftote- les lib. 8. Phyficor. tex. 1 5 .

IV. Omnia , qua natura , Vel arte fiunt ,

ratione aliqua fiunt: unde opus natur ce , opus inteUigentice.

V. Matura non temere , fed propter

finem agit , resfi/ingulas ordi¬ nat } iUis tribuens cequitatem. Vfc Matura quod alibi tollit , alibi refiituit.

VII. . Maturce miracula cuilibet enti funt indita.

Matura efferum fuum attingit li¬ neis re&is , iifque brevi fimis. Lux natur ae primogenia qualitas omnia in aSlum deducens. Lumeh qualitatum omnium pri¬ ma, & nobili fima.

Umbra non potefi agere fine lu- mine.

XII. Umbra affumit naturam medii.

XIII. Lux afficitur fuperficiebus occur -

rentium quorumcunque corpo >

XIV.

XV.

XVIII.

rum j quce enim fub eodem fiunt genere , apta fiunt ad fe mutuo a fidenda : lux cum corporibus ob fiuperficies , quibus termina - tur , fiub eodem fiunt genere , er' go. X erminari enim affici e fi : linea d fuo punclo terminatur , quare ab eo afficitur. Motus efi recla , cujus terminus , qua¬ tenus punSlum , efi in fiuperficie occurrente : & infinitorum lu¬ cis radiorum termini fiunt infi - nita puntta , id efi Juper fides ? quce ex illis quoji confiat.

Lux per colorata tranfiens undique afficitur , © in fiuperficie , (0 in fioliditate , in quantum illa colorata efi : quia color , & lux fiub eodem fiunt genere ,* ergo apta funt in fie agere.

Lucis proprium efi color , ejufique perpetuus comes ; cui cum nul¬ la fit materia , neque colori erit.

Lux opaco corpori illapfiarefieEli - tur , in medio Vero denfiori dia - pbano refringitur ad perpen- dicularem.

Lux colores illuftrans undique re¬ percutitur , & colores illufirati radiant in orbem, ut lux ipfia, utpote comlativa.

Omnis reflexio luminis e(l fecun¬ dum lineas fienfibiles , latitu -

PARS

TrouXithuanice

Frouflandrobelg.

:raKo\

■utxcurn.

Bruti*

Frou.Austriec

leobiutn

Cocineina.

Tunchitt

TrouRheni Inf.

Tirona

f hole sana

Abasna.

Frou.Frarika

Limoges'

Constantin.jp-

\ 'fUfrul

fxtadagascar f Monomotapa

^reu-Goane.

PrauFran ctceyA

Multa

CBiuana

fguileT

ffrpolf

■jfalerno

fXnccrrufi,

Occasu

B3w*lH’“^t|S<,rin n.pA"""oC'

coi >n«

id Horoscopium noti tantum hiciRomte.srd etiam in quacun q, alia \ tiiiit universale, Inprimis ad quoduis horologium in supenori parte ad simus etiam ordinarios numeras horarios ut quilibet irt sua Trouinc, rqscopio scire possit quota ibi lotisit hara diei ■ Deutie^ infidus appo

ihieam cuius extremus f ^ - ** — ' i — ~r mtrrtnostr

burn huncsequunturin orben Meridiano. Respondet den

\ \ W/M/ J / Catholicum hoc est Vniuersakuo camus ha eHoroscopum.twn quod multiplis

horologiorum numera demonstrctquotasithoraperumuerm terrcrOrbem, , So cietasdostra aliquod obtinet Collegium: tum quod omnia kcc horologia sint Xj Polaria adcoqj umuersalia; unum enim de idem horologium polare inseruit p&quals. bettnundi parle.tnodo constituatur eo situ . quem hochorology genus requirit.

TPorro distenditur hoc Horoscopicum in formam arboris mystica:, tui us ramuU P-Mpyq w sui Provincias arh nesHostroe Pxligianis -folia. uero ex ijsdem ramu lu pullula, frF-yt a ad singulas Prouimias spectantia . Sunt autem hac horologia eo ordine acmo: IJL. e» Ice omnium gnomonum urnbrce exacti referantSacratissimu nomen 1%S L|F~^

plano Horoscopij perpetuo mobile, ac proinde dignissimum quod proprio idiomate NkrJ^

nfiieatur ueneretur cic cum Regia Jpalte accinatr. . . \ir t«>

Ortu ura} ad Occasum laudabile nomen Domini

'Hsuf JHbroscopij

eee talulce agglutinanda, ac postea eo situ statuendu.quem requirithorojogmpotare, WjV nu congruit cumplano illius circuli. qui transire concipitur per utrunqpalu ac per puncto Ngfe. Occasus, debeftp linea hora 71 in hisce horologfs exacti respondere ae parallela status mun , 'OS

<, facto inprimis ostendet horologium RosTper 7'nsu. Rom. quota ibidem sst hora astronom,-. ^ ■a in reliqui, korologqs demat trahit in numeris horanjs infra horologxu descnptis. quota etm ^ hora astroli% omnibus reliquis Houincc/S; ut V. G. quando hicR orna- horol^nmindmU

•ologij umbra Qoa os ~y ^"0^ PII tendit esse horam s-. p orner. horolegi^frffr - _

sbus continet horas astron. ante et post meridiem. Postltm-. 'fr.

em descripta Zf-Vrbes.quarumuna at altera ordine distat unS^0df .

•„iq cuilibet urbi in interiori Rosa ambitu Regi» perquam tSlis lon Meridianus ^ lutem usui esse queat htecRosa, exscindi debet iuxta interiorem limbum etrcuhhoranj,

■ est charta pauli solidior et ex aduersa parte aggliitinqnda.supra quam dem excisam ■mdbis, ut in centro ueluti circa axem uersatili suo motu adJtatomm horae, ohml it. sic enim fiet, ut ope huius Horoscopii in quacunf/ paste mundi constitutus scire ualeaw n.Vt Vejcxistens quispiam Ltmce in America uelithora is.sctre,quetas,thommrci % V. g. Ronue. tJssituato Horoscopio deprehendet inprimis suum Horologium Prouimiatrem ^ 'cudere horam / 1 in numeris supra horologium descnptis; applicabit igit} xn nreperit. ad horam 7a in limbo horario descriptam, moXf reliquarum. ^p| icto limbo horario currentem tunc in 'singulis urbibus horam, su V. (j.dei f "4 horant spotner. Camenect uero i tl Teloni horam <£• Cjoce horam V

-JUkanaflo Kirchevo S-I-Inuedtoit

t

PARS PRIMA,

PHOTOSOPHIA

SIVE

DE LUCIDIS CORPORIBUS,

ET LUMINIS AB IIS PROFLUENTIS

NATURA, ET EFFCTIBUS.

CAPUT I

De luce primigenia , fve de Sole , omnium lucidorum

corporumprimo.

Mnis reram cognitio a mente primam originem a fenfibus exordium ha- , bet primum : inter fen- | fus , & naturas fibi innata I nobilitate, & virium pra- - - - - flantia , actionum que di¬

gnitate, Vifus'principem locum obtinet,vifui prima, & primo cognita. Lux funt,& Lu¬ men. Horum ope, & opera, rerum omnium in abdito natur^finu delitefcendum innote- fcunt differentiae: unde lux, & lumen prima funt, quas primo natis fefe o flerunt ; quorum fubfictio veteres fagacis ihgenii homines fub- lunaria fumma, media, &imaconfpexerunt, confpeda funt admirati , admirando funt contemplati , contemplando funt philofo- phati. Photofophia igitiir lucis, ltiminis, ad¬ mirationis, contemplationis genuina foboles eft; unde & ab hac veiuti forma omnium, in- flitutinoflri ducamus exordia.

Tria in hoc Univerfo Natura reram difpo-. fuit corporum genera, Lucida, Diaphana, Opaca. Primi generis funt Sol, Stella , Ignis: fecundi JCther, Aer, Aqua: tertii generis funt Luna, Ter¬ ra, Nubet. Lucida nullo unquam tenebra¬ rum horrore infeflantur : Diaphana neque lucem habent, neque opacitatem, utramque tamen in fe recipiunt, etfi neutram retineant. Lucida, & opaca corpora contraria funt, dia¬ phana inter utraque media: illa uti lucem in¬ natam , ita hasc tenebras innatas habent : dif¬ fundunt utraque extra fefe veiuti germina quasdam, naturarumque fuarum teflimonia: lucida lumen , opaca tenebras , diaphanis corporibus, ab utroque diffufas virtutis vei¬

uti quibufdam vehiculis, fefubftituentibus, atque utriufque extremi germina per vices lucem ^que, atque tenebras recipientibus.

At hatc sAou-nunc fingulaeo ordine, &fe- rie, qua lux ipfa in Mundo omnia ordinat, Sc difponit, profequamur.

Sapientiffimus illi mundi Architeftus Deus Optimus Maximus mundanam hanc machinam fabricare conflituens , cum fine inflrumento primario illam nec confiflere, nec ad generationes rerum aptam efle poffe confpiceret;illi hoc, quo omnes Vivimus, mo- vemur gc fumus , pradixit: Vas nempe illud SoUiUm admirabile , quoddam veiuti fax Divinitatis e* Terra. produxit fimulacrum, opus vere Excelfi ; So¬ lem , inquam veiuti cor quoddam , & ani¬ mum , feu mentem quamdam , ac principale natura, ut ita dicam, regimen , & Numen, ut eo mundus gubernaretur , occultaque fa- pientke Dei facramenta ex chao, abyffoque teneb raram eruta, manifeftarentur; atque ex vifibili hoc , ac materiali numine , invifibilis illius, &fupra-mundani Numinis majeflas mortalibus innotefceret, condidit. Huic au¬ tem varios motus indens, mens agitat molem ,

& magno fe corpore mifcens, neque circulis id aftringere voluit , fed perpetua fpiralium vo- /«-. luminum agglomeradone a tropico ad tro¬ picum moveri, ut mundum univerfum foe- cundo motu impregnatum, fuas virtutis red¬ deret participem. Quo quidem opere in re¬ rum natura divinam providentiam nihil ma¬ gis indigitat ; neque refpeihi terrenimundi dumtaxat motus fuos variare Sol, fed & re* fpedu fui ipfius hifce ultimis temporibus motus variate, 6c verfare vices deprehenfus A eft:

£ Liber I.

eft : qua: omnia ad aliquos in terreno mun¬ do effeflus producendos, utpoftea videbi¬ tur , fapientifsime ordinata lunt. Si enim Deus , & Natura, nihil fruftra faciunt, etiam in hifce inferioribus minimis rebus , qua; vi- lifsima: alioquin, & inter fortuita vulgo ad- mimerantur, tanta: fubinde vires elucent, ut ea non nifi ccelefte quidfapiant; certe huic vifibili(ut cum Platone loquar) Dei fimu- lacro tam fiiblimi , tam conflanti , tam regu¬ lari prse caneris, caufasaltifsimas, & omni¬ no ccelefbes fubefle putandum eft ; quarum divinifsimam, & primam appellare non du¬ bitem, intentionem, St finem, propter quem iiniverfi Conditor Deus ipfum jam tum ab sevo condito fic ordinavit , ut videlicet hu¬ mana mens ad hujufinodi admirabiles divi¬ na; fapientfe effe£his elevata, rerum Con¬ ditorem , omniunique tam infignium, St in- comprehenfibili quadam bonitate commu¬ nicatarum rerum finem ultimum cognofce- ret, amaret , eaque reternum tandem' gaude¬ ret. De hoc igitur lucis fonte , ejufque mira conflitutione, ac facultatibus, primo ante¬ quam ad lucis miracula procedamus, dice¬ re conftituimus.

Quaeritur itaque primo, quid fit lucida ouiifit iUa fubftantia , quam quotidie quidem in- soi. tuemur, & ad incomprehenfam ejus pul¬ chritudinem attoniti haeremus, etfi ad quid- ditatem fubftantia: ejus pertingere nemini adhuc datum fit.

Dico igitur,Solem efle corpus igneum ex fluore aethereo concretum , mundans pri¬ ni igcnfeque lucis fphsram materialem pan- fpermia quadam refertum ; ex qua veluti ex fonte1 quodam lucis ignifque in ex liauflo, caloris lucifque feminaria derivantur in omnia, id eft, luminis vehiculo qualitates Ungulorum confervationi aptas influens in fingula , qua: deinde feminibus propriis cui¬ que rei congenitis mifts, tandem admira¬ bilem illam rerum , quam quotidie in hoc mundo intuemur, varietatem progenerent. Eft igitur Sol corpus fplfericum non mathe-

Pars 1.

matice ,fed phyfice,fua afperitate, Scina:- qualitate ex fluido 8t fplido conflans : quod mirum immerito cuipiam videri pofsit , nifi evidentifsima hujus non femelper telefico- pia excellentifsima obfervatio fa£ta nos reddidiffet certiores. Efie autem corpus i- gneum , afperum , St insquale, fequen ti ex¬ perimento hifce ultimis feculis innotuit.

P h&nomeni Solari* experimentum.

SI heliofcopio iftius generis , qua: maxi¬ mae virtutis in aftrorum contemplan¬ dorum ufum fabricata funt, more Dio- pticis confueto , diverfis temporibus in So¬ lem directo fpeciem ejus intra conclave f

claufum , obfcuratumque tranfmiflam can¬ dido plano exceperis ; non fine admiratione primo videbis fubinde totam folaris hemif- phqerii apparentis fuperficiem heteroge- neam ex umbris , St luculis conflatam ;~eun- dernque Solem tamquam mare fl uiftibus a- fperum , fluftuantibus undique crifpum, neque id eodem modo , fed tempore diver- fo, diverfas yerfare vices, hodie aliter quam heri, St cras aliter quam ho die, & fic nun¬ quam eodem fchemate, eodem vultus habi¬ tu, fummo ftupore defixus in tueberis ut fi¬ gura docet. Qua: omnia non ego tantum, fed St multorum annorum , Herculeo fane labore clarifsimus ille nofter Scheinerus o- pere integro Rofe Urfina: fubtilifsimo , Sc pleno reconditifsimis obfervatio nibus , in¬ dagata demonftravit. In hoc eodem corpore fubinde macula: quoque ingentes veluti umbra: , 8c contra-oppofitjc luces , fumma admiratione fpefrantur ; quarum aliqua: de- crefcendo mole attenuantur fimul in um¬ bram fubtilifsimam, ita ut tandem ipfama reliqua Solis fuperficie , nifi aptatione in- ftrumenti,vix pofsis difcc.rnere:8ctale quan¬ doque umbratile veftigium durat per unum aut plures dies , quandoque cito evanefcit ™{f* foU:_ penitus, 8t aliquando comitante, autfubfe- quente facula fiunt hxc omnia.

Quatdam

Qhotijinus Corporuip leflium . 3

Quaedam etiam maculae , quando funt in tenuem & aequabilem umbram attenuatas, hanc ipfam deinde refolvunt in maculas minutas difcontinuas punitorum mftar, ita ut inter ipfas reliqua folaris fuperficiei lpa- cia elucefcant ; & quando ifta in parvulas maculas difcretio faCta eft, progrediuntur nihilominus ordine fuo per unum , autplu- res dies , idque diverfimode , nonnullis in communem Solis fuperficiem evanefcenti- bus, quibufdam in unam continuam um¬ bram redeuntibus, utriufqueveluti poenitu¬ dine quandam duitis feafe invicem fepa- rantibus , ut deinde evanpfcant , ex evanidis denique veluti ex fubftantia Solis ebullien¬ tes revalefcant, & in novam facularum um¬ brarumque fobolem excrefcant. Imo ea¬ dem aliquando poft unius , vel alterius diei difparitionem , iterum comparet: Verum ne quifpiam hujufmodrj*>®iMw vitio oculi, aut vitri accidifle putet ; is fciat hocinipfa folari difci fuperficie , femper , & quovis diei momento inquavis Solis parte indifferenter fieri, irrefragabilem experientiam hucufque d/sdifcKm indukitanter.docuifle. Qui unquam in for- fafMtib»? nacibtis fuforiis in ingentibus cuppis liquc- fuforiis. faCtum aes vidit, is genuinas pperiomeni fo¬

laris rationes aliquo modo comprehendere poterit. Sicuti enim in hujufmodi cuppis . fuforiis^m dantis materiei fervor tales fubim de aeftius voluit, ut mati cuidam igneis flu¬ ctibus agicato, undarumque vorticibus cur-- vato haud abfimile videatur , ubi fuligines atae flammis lucidifsims jun&ie , miram quandam facularum , umbrarumque vicis- fitudinem exhibent , in quorum evanefcen- tium locum aliae indentidem luccenturien- tur; aes vero liquefaCtuni , quod a£tu fundi tur , fplendorem habet ita fplehdori Solis fimilem , ut nulla alia res in natura rerum fplendorem Solis melius exhibeat. Hoc amiCtu deturpatum primo A.i6z$. iv. A- prilis Moguntiae , & deinde variis aliis tem¬ poribus hic Romae cum Scheinero non fine non fine ftupore me obfervaffe hiemini, figuram phaenomeni hic apponendam duxi.

Haec autem umbraram, lucularumque phae¬ nomena nulla ratione , extra difcftm fola- rem , fed ex ipfa torporis fuperficie quafi . ebullire, hifce rationibus comprobatur. jutione Primo, quia Soli five umbris variegatus, ^nomtni five luculis corufcus , five utroque carens, So ans' ficuti uni loco comparet , ita toti mundo apparere compertum eft»- Item quando A z • novae

4. Libe | I.

novs oriuntur, aut illas certum in folarifu- perficie locum obtinent , fit hoc ubique, tempore & loco Solis eodem : imo anno¬ rum diverforum , dummodo 'temporibus fimilibus,& in iifdem parallelis obferventur; quemadmodum ex conflanti, & concordi Galilsi , Scheineri, Malapertii, aliorumque in India , quos apud citatos vide, obfervato- rum traditione nobis innotuit. Secundo, live intervalla umbrarum , & macularum fu¬ mantur in longum ftve in latum, five mix- tlm ; femper illae fuperficiei folari ineffe re- perientur: quod nequaquam, uti ex opticis

Jiatet , fieret , fi alteri extra Solem fphsrs i n- rsrerent.

Dixi in definitione (panfpermia quadam refe'rtum)co quodSol non fimplicis tantum lucis qualitate praeditus fit, fed & luci admi- flas habeat omnium feminalium rerum vir¬ tutes ,ut , qui ab Opifice Mundano , mundi anima , & pater omnium efl conflitutus , omnium in fe virtute feminalium rationum poteflates contineret; quae uniufcujufque irei feminibus conjunds , rerum omnium in mundo generationem efficiunt. Nam,ut re- de Arifloteles , Sol & homo generat homi- nemrper lucem autem, Semotum folum non generat : ergo per aliquid aliud ; fcilicet per lumen tamquam per vehiculum delatum,' fingulifque miflum , hunc effedum proflat. Calorem vero praecipuum Solis inflrumen- tum nemo facile negarit,nifi qui fenfu omni • privatus fuerit ; Etft quidam perperam ve¬ lint, calorem,lumenquein aere ab aflrorum ulgr latione attrito generari. AtfihoC, cumla- „h atZitio- ri° haec perpetua fit, cur nodu etiam lumen ^ utris, in aere non generatur, cur nodes funt frigi¬ diores diebus? Albertus quoque decuit, lu¬ men per fe non pofTe calere, fed dum a Sole diffunditur, ab eo ad terram ufque pertingit, quae ea fit, quae calorem cum lumine nobis affert. Attamen fi latio aflrorum ignis par¬ ticulam deorfum trudit , cum latio femper fiat; cur femper eam particulam ignis non trudit? cur non noda, reflate ? cur hyeme, non die? cur fub Septentrione nunquam , ut ibi faciat calorem?Sed haec figmenta, qu4 re¬ bus ipfis nonconfentiunt, acutulorum funt deliramenta. Calorem vero non efie ex aere ia latione aflrorum attrito, hinc patet; Attri- auid jit tio proprie ex duorum corporum folido- «ttririo! rum fe contingentium , collidenticumque vehementia fit: cum ergo Sol, Luna, &aer afi invicem remotiflimi fint , aer quoque mollifQmus fit, pater propofitum. Efl igitur calor perpetuus luminis comes, neque lu- • men unquam fine calore efl, etiamfi calor aliquando fine lumine fit , cum videlicet re aliqua a lumine concaiefada, ipfo abeunte ibi calor remanet. Id*autem fit , quia lumen omne,fedfenfibilius lumen Solis, nonaliud

Piin I.

efl, quam ignis , corporeorum ignium ignis primus, imago empyrei, pr imae vique & lu¬ minis, & caloris,lux compadifiima,ignifque ferventiffimus , atque ardentiffimus. Radii •vero ejus funt ab eo ignes fecundi, redi, acu¬ ti , penetrantes , urentes , quafi a denfa Solis mole xfluantes. Unde multi infignes Phi- lofophi moderni fentiunt Solis corpus ex materia conflare omnium totius mundi denfiffima, ut intra cujus auguflifllmum or¬ bem tantum fit materis conclufum , quan¬ tum toti aura stherea per infinitam fere folids mundans fphsrs amplitudinem efl difperfum. Efie autem denfitatem hujus corporis in fummogradu,exejus calorifica' vitam acri, atque aaeo longo porreda col¬ ligunt. Ignitorum enimejufdem quantita¬ tis tanto quodlibet violentius urit, & lon¬ gius, .quanto efl denfius : ufide plus carbo, quam flamma, plusferrum candens, quam carbo ; ut non inconvenienter plenque ve¬ terum Orientalium , Hebrsi, Arabes, ^Egy- ptii,Perfs,utin noflra AflronomiaHiero- glyphicafufius demonflrabitur, Solem nihil aliud , qnam t*v$s id efl , candefadum lapi¬ dem, fymbohee, ut ejufdem molis denfita¬ tem innuerent, afierverint.

Quod autem certam materis in corpore Solis quantitatem definimus , squiparantes eam refiduo materis, qua, fecundum Mo- fem , extenfio , feu infufflatio fada efl inter aquas , & aquaS; id' videtur fane requirere proportionis concinnitas , ut cujus vis im- menfum illud fpacium permeare debuit, idem tantum receperit corporis , quantum in univerfo illo fpacio inefl. Rem nonnulli elegantifiima fane fimilitudine mundani opificii idem apprime explicantis offen¬ dunt: Deum videlicet fapientiffimum Ar- chitedum totum mundum condidifle, ea fere ratione , qua pueri bullas ex aqua, & finegmate per aeris exfufflationem exci¬ tant; ita tamen, ut Deus in circumferentia limbi bulls inferiorisguttam aqus retinue¬ rit. Comparatio fane pulcherrima,ad quam vel ipfe Sapiens refpexifle videtur , dum ait i. eap. i i. Quoniam tamquam momentum flate- m,jiceji ante te orbis terrarum^ tamquam gut¬ ta roris antelucani, quee defeendit in terram.

Diximus in definitione Solis fupra data, Corpus Solis afperum(phyfice non mathe¬ matice rotundum, ut multi volunt. ) Quem- admodu enim T erra Athmofphsra fua con¬ flans, insquali vaporum exhalationum-que amidu cingitur, variafque habet partium di- fpofitiones,- alibi enim denfam,aiibi fubtile & tenuem , ubique varia virium qualitatum¬ que mifcella imbutam experimur; in aliis quoque, & aliis locis alia, atque alia, pro par¬ tis evaporantis natura & conditione , produ- citrita prorfhs exiflimandum efl Solem py- rofph^ra

tia Kepleri

materia om

mundi [oli¬ di [iima.

Solis fj- rofthara.

Thotiffimus Corporum Ccdejlium rofph^ra fua conflare in?quali, uti ex perpe¬ tuo macularum,fumorum, nebularum, lucu- larumque in ejufdem fuperfkieniinc ebul¬ lientium, nunc iteru evanefcentium viciffi- tudine,irrefragabilis experientia docuit. At¬ que adeo Solare corpus ad inflar Oceani cu- j ufdam ignei inperpetuo motu,& agitatione yerfari , quod quidem fic agitatum pro eva¬ porantis Solaris regionis varia natura, varios quoque in Natura rerum effedus caufare, nemo dubitabit, qui pnedi&apen itius fuerit contemplatus. Efl enim omnium munda¬ norum corporum eadem ratio ; ut quod de Terra dicimus , de Sole, Luna , cmterifque.

Planetis dicendum fit : diverfitas ineofo- lum reperitur : quod unumquodque horum corporum, uti diverfam naturam fortitum efl, ita diverfam quoque exfpiratse virtutis fnx fphrcram fundet. Nil amplius dico : qui hxcf olis miracula penitius fuerit contem¬ platus, is haud dubie facile Cometarum in luperiori -Ttheris regione nafcentium origi¬ nem videbit. Multi quoque Philofoplvi, dum effectuum quorundam infolentium abditas caufas Casio empyreo in pluribus temere adferibunt, plenius fibi, fi Solis hanc pyrofphatram, ejufque varios effedus confi- deraverint , fatisfacient.

Sunt porro Solis vires lumen , & calor , & rerum femina a lumine fuo veda, &in cor¬ pora hmc deveda, & a calore inveda, fota- que in caufa rerum, & generationis rerum omnium mifcella. Lumen enim ejus ficuti delator efl feminum rerum-; fic eorumdem efl menfura , & numerus , & fomes. Dum e- nim illuminat, totius univerfi corpora fu- biens, & ea permeans, calore comite tum fe- parat , tum congregat , purgat , 8c movet, ea_ penetrat, nutrit, augmentat , perficit , reno-* vat, vivificat, continens omnia, contentum

5

que cum manifeflis luminis viribus , tum occultis , ineorporeifque adionibus ; ut vel ad hafce- admirabiles 'Solis qualitates Sapiens refpexiffe videatur, dum dicit:

7B jS 7n?h /u.ti vQngofuvoP teri Q&yflea datlpoi

Shh bifuaim inU.tn. Quod enim ab igne non pote- ' * 6

rat exterminari , fiatim ab exiguo Solis radio ca- K'" ' 2 7 ’ lejablum tabefiebat. Vera igitur Solis inflra- menta funt lumen , calor, femina ad eao- mnia, qu? in mundo funt, efficienda. Ari- floteles cum lumen Soli negare non pollet, negavit calorem , &pro eo motum fubfli- fuit, dixkque Solem lumine, & motu agere in h?c inferiora ; Nos vero etiam motum Soli damus, non quod ad aereni, aut aquam, aut terram motus purtingat, fed quod Solis fit yeluti quartum inflrumentum quoddam, quo fria illa, lumen, calorem, &: femina, quo¬ cumque it, fecum circumferat, & Hyl?os mundos totos iis impleat, diaphana quidem corpora lumine, & calore; opaca vero calo¬ re, &feminibus , calore in intimis opacorum corporum umbris velutiimpregnationis te- fle relido. -

Ut autem Sol hafce viresfuas fane mira¬ biles toti corpori folari congenitas mundi corporibus sequius rediufque communica¬ re poffet;hinc ©pifex natur? fapientiffimus eum circa proprium axem , diurno annuo¬ que fpacio ad motus diurni annuique ex¬ empla, ordinato, moveri voluit (quod por¬ tentum fane ultimis hifce tem¬

poribus Lynceis Aflronomis tandem inno- *ronm tuit)ut fic nulla pars effiet, qu? tam neceffii- ri? lucis fcecunda adminiflratione deftitue- retur. Cum pr?tervea Solis radiofa fpecies efficaciffima fit, necontinuata caloris inten- fione terr? officeret : Athmolpi^fam ex ha¬ litibus terreflribus, &c vaporibus &queis a- dione Solis excitatam condere vo||#jt f ut in

ab omnibus, ita ut eunda corpora illum, uti leo nimius reflus veluti retufus propontio-

generatorem , uti motorem, uti calefado- rem, uti illuminatorem, uti denique vit? da¬ torem, ejufque confervatorem expetant. Omnia enim h?c corporibus influit, indk-

nali quadam caloris intenfione mundum univerfum repleret. Qu? omnia, ut melius intelligantur, ht.

CAPUT II.

T)e triplici Solii actione, direSa, reflexa, & refracta.

Um conflet e quolibet | Solis pundo verfus ter- ' ram converfo promana- re unum aliquem indivi¬ duum radium perpendi¬ cularem , quifemper *e- do fertur inceffe tam! per Ariierao%h?ram , quim per .aerem, uti |

in arte noflra Anoclaflica docemus : Atque hanc dicimus caufam effie divertatis caloris in diverfis climatis: fi enim redus fuperheiei terren? incubuerit , adionem haud dubie fortiffimam exercebit; fiin vertice inclina¬ verit,^^ efficaoiorem efficiet calorem, -quajettoiaitpjlus, quern eum fi^erfiqte co:n- , aapilo redo fuerit yicimor. Cum A 3 yero

’

5 * Libet tpars I.

verp Solis 6rientis, aut meridiani radius in - cidefis , in obje&afuperficiei terreftris cor¬ pora normaliter eredta eadem prorfus ratio¬ ne cadat, qua fub fphrera refla in medio coeli fOnfti tutus vertice; merito quis mirari pof- fet,cur Solis radii in hujufmodi montium, turrium , templorum, domorumque parites nec non pyramidum, columnarumque nor¬ maliter erectas fuperficies radios fuos im¬ mittens , non eumdem efFeftum , quem fub fphseta reda efficiat? Refpondeo , hujus ef- feftus caulam efle radios Solis invapiada re¬ gione, feu Athmofph?ra , refraftos , qu? ter¬ ram veluti indumento delicato amiftam a phceb?ls jaculis ita protegit , ut vehemen- tiorem eorum impetum varie pro 'teria. ra¬ diorum obliquitate , aut di&? Athmofph?- r? raritate, denfitateque retundat , atque adeo refraftionis quantitatem caufetur ra¬ ritas j vel denfitas diaphani ; hebetationem vero radiorum diaphani caufetur opacitas.

J*? c^m in Athmofph?ra utrumque re-

periatur, mirum non eft, fi ipfi tantum in radiofam Solis fpli?ram juris exerceat. ffhar*. Unde confequenter patet , quod fi nulla eflet Athmofph$ra , normales montium crepidines , uti & omnes normaliter ereftas fuperficies , eumdem prorfus calorem re¬ flexuras , quem fub equinoftiali Sol rnerida- nus, & virticalis, e terra reflectit. Situs igitur

obliquusfacit.utSolis radius horizonti vici¬ nus in illa Athmofph^ra longum inter infi- ftat; ideoquedum humidium vapid? fphre- r? medium tranfir, plurimum tk lucis , & vi¬ goris, ardorifque velutibbtufus, habetatuf- que deperdat. Secus fi fieret, terra teftu Solis haud dubie foret inhabitabilis; ut vel ex hoc admirabilem Dei Optimi Maximi fapien- tiam in adminiftratione,confervationeque mundi videas , & admireris. Verum de hu¬ jufmodi natura pradigio , atque deAthmo- fph^ra utilitatibus, vide plura in Arte noftra Anaclaftica. Ex quibus , ni fallor , patec re- frafti Solaris radii in terra confervatione utilitas.

defuiffe quifpiam caviUari poffit , omnem

Vbotijfimus Corporum Codeftium

7

hunc luminis defectum radio v eluti quo- jtt/jfx* lu- dam Solis reflexo rependere voluit. Dum enim *uce &ia dnmenfa oppofita Lunae , Torponbls fteilarumque corpora illuminat, illa lucem Militas. communicatam , veluti ex fpeculo quodam,

inaverfam atque nodis caligine involutam tertas faciem vibrantia , quid aliud nifi vica¬ riam quandam Solis operam cum lumine , tum calore reflexo , ita inevitabili neceffita-

te natura exigente impendunt ? Vide figu¬ ram hic appofitam in qua radiofalux CB A tum terram , tum Lunam , & reliqua aftra percutit , quas in telluris oppofitam partem umbrofam repercufla , ibi temperato calore & lumine abfentis Solis vices agit, ibique pro varia communicatas virtutis mifcella , varios effedus producit.

CAPUT III.

t>e miro Solis opificio: item de caufis , & effeShbus Macularum Faculcimmque jolarium.

UM Solis in mundo in- S^j^lj! credibilis, & prope divi- na vis fit , a Sole enim omnis motus, & vita, & confervatio , & coele-

Ilium , terreftriumque ornatus; adeo ut, quo propius contempleris , hoc plura in illo in¬ venias miracula , 'decere phiiofophum arbi¬ tror , omnes naturas thefauros rimari ad dogmata tanto miraculo congrua profe¬ renda.

Fixum igitur, ratumquefit, Soleflatuto mundi hujus terreni gubernationem longe aliam , fcilicet flatum turbulentiffimum fu¬ turum , neque terrae globum ubique habita¬ nto/!/* kdem, neque Athmofphserae difpofitionem, prout nunc experimur eandem ; propter be¬ nefici Solis, & omnia vegetantis, &confer- vantis abfentiam. Quibus ex rebus mu¬ nifica divinae providentiae bonitas elucet , uod huic fideri motum cum longitudinis iurnum , tum latitudinis annuum , eum- que excentricum indiderit, ut ejufmodi mo¬ tus diverfitate athmofphaera ad aequabilem mediocritatem, & humanis ufibus accom¬ modatam temperiem digeretur ; hoc enim temporum, hyemis , aeflatis, autumni, ac veris viciffitudines habemus , hoc curricula annorum, menfium, hebdomadum, nec non dierum tranfigimus , quorum diverfitatem unus idem que Sol fua prasfentia , & abfentia efficit. Virtus igitur Solis terreno globo a divina providentia datur per motum loca¬ lem diurnum , & annuum , ipfius virium, faeultatumque abditarum delatorem. Ne verbilfdemfemper radiis folaribus terra fe¬ riretur , neve altera folaris corporis ad Stel¬ las converfa , pars otiari videretur ; divina lapientia ipfi Solis corpori proprios , & ab omnibus aliis diflinitos motus indidit , f/motust Hueis fitW& ( quemadmodum ex irre- Us. fragabilibus experimentis conflat) vicenis

feptenis diebus circiter unam circa centruni- proprium revolutionem conficeret, & hu¬ jus converfionis beneficio quicquid lucis, quicquid virtutis continet , fucceffi ve tam in terram, quam univerfum Coelum , adeoque fidera lingula' , abundantiffime effunderet.

Et hanc quidem Solis circulationem in ter¬ rae gratiam a Conditore efle inditam , ex eo» patet , quod ipfa non fimplici, fed annua cir- cumduftione axis mobilis, circa quem prior motus deferibitur, volvatur ; quo fit, ut Sol cirsa fummitatem borealem , & depreffio- nem Auftralem verfus terram vergat, nutet- que fex menfium tempore, & ab eadem vi- ciffitudinaria polorum, axiumque mobi¬ lium apparitione fupra horizontem fola- rem, fk occultatione infra eundem dever¬ gat : quam vertiginofam librationem ad uti¬ litatem quoque telluris fadlam nulla ratio¬ ne dubitari debet , hinc enim fit , utper 1 3 . luftrationes, quibus totum Univerfum per- luftrat, terra utialia, & aliafemperlucefo- lari , ita alia quoque , atque alia virtute fo la¬ ri haud dubie imbuatur ; quae varietas influ- xuum mirum quantum promavetur perpe¬ tua illa macularum , facularumque mutua conjunftione, feparatione, abitu & reditu.

Si enim umbra Lunae in eclipfi fblari tanto- Demaudfo pere alteret tellurem , quantam alteratio- solis ratio¬ nem in fublimioribus efle&urum Solem credimus , qui 5-0. aut do.fubinde macula¬ rum, umbrarumque tantae fubinde magni¬ tudinis, ut Lunae terraeque fuperficiem ae¬ quare videantur, eclipfes patitur ? Cum igi¬ tur Sol nunc veluti quodam maculofo um¬ brarum tra£tu lugens, procedat; nunc excuf- fo ludluofo velamine totus ferenus, lucidus, placidus, & ridibundus , modo flammas, mox fuligines atras evomere videatur; certe ifta in terram diverfimode agere,efle&us dif- fimiles producere, ratio docet , cum hac vi- ciffitudine,ipfam Solis lucem varient, impe¬ diant , promov eant, augeant, minuantque;

qua

3 Liber I.

qua mutata , folarem confequenter in ter¬ ras , & fublunaria influxum mutari necefTe eft. Hxc autem ita fefe habere , omnium pccue feculorum ada probant aftronomica. Hinc fcepe annos quofdam aliis magis exo¬ ticos experimur; quos Aftrologi variis pla¬ nctarum adfpeclibus , nos verius hujus fo¬ laris ph?nomeni varietati adfcribimus.Cum enim ingens ebullientium folarium evapo¬ rationum copia congeritur, fieri non poteft, quin lucem & calorem , quo minus efficaci¬ ter in hcec inferiora agere poffit, vehemen- nifiori* va- ter impediant. Certe Suetonius eo tempo- ri“- re, quo Julius Cxfar trucidabatur , circa So¬ lem longo tempore vifam v eluti materiam quandam craflam , & fuliginofam tradit. Tempore quoque Jufliniani Imperatoris anno integro Sol ceu velamento quodam obfeptus adeo parum lucebat, &itaobfcu- re , ut in Lunam converfus videretur. Vide Aldovrandum lib. de prodigiis. Obferva- runt haud abfimile Solis prodigium Arabes annoHegirx 64. quemadmodum in Aftro- logia fua tradit Ha el : quod & magna rerum defolatio fecuta eft. Apud Paulum Diaco¬ num legimus anno 790. Solem 1 7. dierum fpacio Coelo maxime fer eno, & defaecato ita obfcure luxifle, ut pxne tenebras mundo offunderet. Quam obfcuritatem ingens

Sae Cometa fecutus eft. Cornelius na in fua Cofmocritica tradit anno 1 769. Solis difeum velutifanguineo colore offufum toti Europae multorum dierum fpa¬ cio comparuifle : quod pheenomenon , & Cometa & civiles commotiones fecutae funt. Anno denique 16x7. paulo ante bel¬ lum Suecicum , totius anni decurfu, difeus

Tars 1.

folaris ingenti macularum ebullitione coo¬ pertus, tum a m e in Germania, tum a noftro Scheinero Romae fuit obferyatus. Qua: omnia fi Aftronomi diligenter notarent, for- fan ex hujufinodi phaenomenis adeffeftus fublunares comparatis , nova aftrologia , multo vulgari illa planetaria certior , condi poflet.In LunaCyfatus nofter Athmofph?- ram quoque five vaporum exhalationem, in eclipli Solis anni 1 6x8. ipfo natalis Domini¬ ci die notavit. Non dubito idem in reliquis planetarum globis contingere , qui uti cen¬ tra a centro univerfi diverla , ita & diverfas exhalationum fphaeras conftituunt. Ex qui¬ bus quidem ni fallor, Cometarum cumfu- pra tum infra Lunam accenforum , nova- rumque Stellarum genefis manifefte patet. Multa hoc loco circa modum , quo Sol ex¬ terique planet? fuarum exhalationum fpli£- ras fundant, &: quomodo inde Cometae nafei poffint; adducere poflem. Verum cum non lemper prudentis fit, omnia ea quae circa particulares tam infolentium effectuum ra¬ tiones infinitis modis variabiles contingere poliunt , temere effutire , hinc dictorum phaenomenorum caufam hic duntaxat Httr oa#u infinuare volui, aliis commenta re- liCturus ; fed & alibi forfan de hifce fufius noftram opinionem aperiemus, ubi hofce noftros dilcurfus non difplicuiffe intellexe¬ rimus . Vides igitur quanta ex hoc novo , & novifftmis temporibus invento phaeno¬ meno, arcanorum in Philofophia feges, quam uber campus pateat. Verum ne Iixc tantum obiter dixifte videamur, naturam* & efficientiam, qua ratione haec omnia per calorem fiant, jam reftat ut dicamus.

CAPUT IV.

T)e lumine lunari aliarumque Stellarum.

«T major in hoc munda¬ no opificio rerum , effe¬ ctuum que varietas elu-

qualitatibus imbuta conftituere , ut hxc fecundis Solis Radiis impraegnata , femi¬ numque miftura per lucis folaris v eluti re¬ flexum radium in terram delata , ibidem novas generandarum rerum combinationes molirentur. Ut vero hac commodius fie¬ ret, Lunam circa terram, & planetas circa Solem tanquam centrum converti voluit, ut acceptos a Sole radios in terram commo¬ dius funderent, Quoniam vero di&a cor¬

pora Solisfulgores non duntaxasfuperficie tenus , fed & medullitus in fe hauriunt , & nativa fua proprietate tingunt ; fit, utfe- minales Soli concreata: virtutes per lucidos radios in di&a corpora propagata: , ibi cum planetarum , exterorumque fideram virtu¬ te feminali cuique peculiari miftx , tum per, radium reflexum in terram, tum per dire- £tum refra&umque in athmofphxram di- verfimode agentes, diverfos quoque, eof- que innumerabiles effe&us juxta terra: , fi- militer mrtmtu!* quadam refertx , difpofi- tionem , capacitatemque producant. Quod autem tin&ura ifta ita fefe habeat , ex ipfo- rum diverfiffimis coloratis lucibus, uti Sa¬ turni plumbea , Martis ignea, Veneris ar¬ gentea, Iovis clara, &ferena patet: quam colo-

Come tarum origo.

Stellarum colores di- verftatem qualitatum ojkndunt.

■

S5 hotl/tnm Corporum (kleftium colorum varietatem a luce Solis non efle,ex eo conficitur.* Si enim a Sole provenirent, eodem tempore ftmili colore omnes plane- trc imbuerentur, & uno mutato omnes mu¬ tarentur. Neque ex medio provenire inde patet , quod finguli fuas tintiuras in omni loco , litu , & tempore fervant : unde exftn fi- tis ipforum coloribus advenientem Solis lu¬ cem infici, atque inde in terram, uti dictum eft, una ciim fuis .qualitatibus , juxta Pro¬ nuntiatum 3. reverberari , &fic tandem di- verfimode infici eadem (non fecus ac radii fo lares in vitra diverfimode colorata diver- fas in planis, in qui incidunt, luces caulant ) omnino fatundem eft. Hrc autem in terras influentia variatur ex acceflii ipforum, 6c re- ceffu tam ad Solem, quam ad terram , nec non vario fitu cum refpetiu Coeli, tum ho¬ rizontis terreni., fupra quem refractione radiorum illapforum in medio humido pro- portionaliter procedentium , varias quoque qualitatum modificationes caufari , nemo dubitari debet. Hinc ne nimia radiorum Ttrra #- fHlariixm aeftus vehementia Terra diflolve-

thCTCd np i 7T-' 1

retur , T erram quandam ^theream ut cum Plutarcho loquar, Lunam ,veluti aquofum quoddam corpus innumeris virtutibus, pro¬ ditum Soli contra pofuit, cujus refrigerio radii fratii, attemperati , propriifque fcecun- di feminibus telluri communicari , tibi no¬ vam fobolem, fcetumque aufpicarentur. Ha¬ bent autem hoc duo corpora , tellus noftras,

& ajtherea illa lunaris terra, magnam ad fe fimiiitudinem , qua altera alteram fovet, & fibi invicem favent , & influxus, quibus ipf?,

& utriufque partes tum vivant , tum confer- ferventur, tum alterentur; quin & maria no-

ftra ad Luno afpechis varie commoveri, non indiget teftimonio,utpote,quo nihil tritius.

Hoc autem omnia minime fieri pofient>nifi maxima inter eam, & noftratja intercederet fympathia; Hec autem fyrapathia non nifi inmagnaeonfiftit tum virium , tum actionti convenientia ; virium autem convenien¬ tia , non nifi in eflentie fimUlitudine con- fiftit , cum pro- ratione eflentire rei vires in¬ fuit; &a.b ea proveniant, &:pro ratione vi¬ rium actiones quoque edantur necefle fit.

Cum enim Luna corpus fit alperu , & tulluri f*

noftro prorfus flmile , denfum & opacum; cor£,tlL>i*‘* illud folares radios nonfolum perfetitiim- bibkied & mutua virium communicatione imbibitos,ad nosrefletiitme vero idem fem- per influxus effet , fapientifiimus Archite¬ ctus illam ea arte fabricatus eft, ut inoquali afpetu terram menftruo fpacio refpiceret, & pro diverfo fitu ala quoque atque alia atiio- nis fuo intenfione eandem feriret, atque in¬ de pro naturo indigentia generationes5 re¬ rum promoveret. Diximus Lunam efie cor¬ pus alperum, & prorfus fimile telluri; quia ex oblervationibus variis a Lynceis Philo- fopliis faftis notatum eft, in Luna nefeio quid montofum , vatopofumque; quemad - modum te fequens experientia docebit.

Experimentum Thanomem Lunaris.

LlJna plena melioris notte tubum A- ftronomicum accipe , quem ferena no¬ de, & aere vaporibus vacuo in Limam pl enam primo,deinde i 11 aut « m Lunam, aliis temporibus diriges; & , mirum dictu! invenies miram quandam Lunae, ex umbris, & luculis conflatam faciem, non

tuH£ • ■5*b vnliuk fdtits.

fecus

iO Liber I.

fecus ae de Sole in procedentibus diximus: hocfolum diferimine, quodfacul? , & ma¬ culae in Sole funt perpetuo inconftantes; in Luna vero perpetuo libi ipfis limites* & im¬ motas : diceres te mare quoddam immenfos terrarum traftus allambens intueri. Videas hic in medio lucido veluti in Oceano quo¬ dam longe latequc circumfufas infulas : vi¬ deas alicubi etiam veluti lacunas quaifdam umbrofas , ex quarum centro fulgentiffimi radii diffundantur.: notabis quoque in ex- Luntfa- tremo Lunaris clifci limbo nefeio quid , tre- uesmira. mulum , fumofam diceres exhalationem, quam & inde multi Lyncei cceleltis terras Athmofphasram vocant. In eodem limbo non fine admiratione intueberis, indicho-

Tars 1.

torna prasfertim Luna, veluti praeruptos quofdam fcopulos,& concatenatorum mon¬ tium ordines. Quae omnia quemadmodum .Neapolitanus quidam Artifex, & nos hic Romae , excellentiflimis tubis non femel obfervavimus hac figura exhibemus. Ex quibus obfervationibus inter fe rite collatis, nihil aliud inferre poflumus, nifiLunam tel¬ luri noftrae prorfus fimilem, corpus videli¬ cet ex aqua, & terra ccelefti conllitutum, innumeris latentium feminum praeditum facultatibus , quae Solis radiis millae , in ter¬ ra eam rerum multitudinem producant, quam quotidie quidem miramur; nemo ta¬ men miftionis rationem facile animo eon- ] cipiat.

lius attulerit, ei haud gravatenos fubfcri- pturos pollicemur, Verum; cum dehifce, & fimilibus in noftro Mundo Magnetico de liuj ufmodi Magnetifino Solis, Lunas , & ter- rae tractaverimus , & in noftro Mundo fub- terraneo exprofelfo tractemus; eo curiofum le&orem remittimus.

Porro Planetae reliqui acceptos quoque Solis radios pro fuae naturae conditione mo¬ dificant , eifque refufis corpori terreno fuas virtutes impertiunt. Nam omne paene lu¬ men Soli acceptum, referunt, quod, in terras remittunt , non ut fpecula terfa , & polita , fed ut Luna , ut Venus, Juppiter, Saturnus, & alia lacunofa corpora a Sole illuftrata. Dixi, lacunofa corpora, quia experientia Lynceorum docuit , planetarum corpora minime polita; fed maxime afpera, divifa, confragofa , variis maculis & umbris detur- pata;

Lucem autem illanl vehementem in ra¬ dios diffufam, nihil aliud putamus efle,quam politiflimam eminentioris lunaris partis fu- perficiem ; radios Solis prae caeceris partibus vehementius reflectentem. Sinos eflemus in Lunari corpore , dicerem profeCto , altifli- morum montium, cujufmodi funt Alpium , Pyrenaeorum , Andium ,- Caucafi inaccefla juga, perpetua nive glacieque teCta, fimi¬ lem ad nos in Lunari globo conftitutos lu¬ cem reflexura. Dici enim vix poteft quam intenfam huj ufmodi lucem exfe refleCtant , quemadmodum anno 1638. dum Aetnam kiftrarem in Calabris montibus vicinifque circumfufis infulis non fine voluptate me obfervafle memini. E fle autem eminentio- rem Lunaris corporis partem , umbra cir- cumfufa fatis declarat. Sed haec funt noftrae conjecturas, quibus fi quifpiam aliquid me¬

Tbotijfimtu Corporum 'Cdefikm

pata, & confequenter heterogeneae natura; eiTe; quam etfcduum necefldrid maxima coniequitur diverfitas, Jovis fidus fubfe- quenti figura Bononia: anno 1643. depre- henfum ad me tranfmilerunt Lyncei. Satur¬

nus quoque multis in locis 7S‘tuff©j five tri* corporis figura yifus eft , ut figura docet : qu^ omnia variam aflrorum compofitionis mifcellam docent. Figuras memoratorum planetarum hic apponendas duxi.

Talis eft vifus Juppiter Bononiae, anno 1643. die 15T. 16. 17. 18. 19. hora fere 4. civili ab accafu.

Talis vero dic z8. z9. 31. Odob. & e. io. n. i3. Novemb. eademhora.

SaturnusVero hac figura vifus eft.

Ex quo phaenomeno luculenter apparet, ftellarum corpora non perfede fphaerica , nec lucida ex fe, fed afpera , inaequalia , con- fragofa; & veluti altera quaedam terrae coele- ftes; quae dum lucem Solis imbibunt , ean¬ dem variis virtutibus imbutam, ad nostranf- verberant in fines certos ab Authore natura intentos. Et fic liquet omnem coeleftem lu¬ cem ex tota univerfitate orbi terreno quo¬ cumque tandem modo imperitam , efle So¬ larem, five immediatam ab iplb Sole, five per radium redum, &refradum; five mediatam per ftellas , per radium fcilicet reflexum. Hanc quidem in ratione lnminis multo efle imbecilliorem illa, in ratione tamen virtutis adiva; aliquid peculiare ex proprietate ftel- Ix fecum devehere , quafi certo conftat ; ut vel hinc ccel eft ium influentiarum fcaturi- ginem aliquam agnofeas. Nam diuturna ex¬ perientia compertum eft, Solem oreientem cum Arduro tempeftates , cum Aquila ni¬ ves, cum Andromeda tempus turbidum , cum Afeliis fubitas aeris perturbationes , imbres, tonitrua, cum Caneferenitatem,

& calorem, cum Hercule ventos , cum Hya: dibus pluvias, cum aliis alias qualitates aeri impreflas movere : quod cum femper ftatu- tisanni temporibus contingere videamus, certe in planetas vagabundos , & aliam aliamque virium fuarum modificationem in alio & alio loco obtinentes , fola caufa con¬ jici non debet. Ergo in Solem, & quidem im eam Solis partem , feu fuperficiem , quae centrum annuo motu circa proprium globi fui axem quorundam circumduda ftellas cuidam fimilitudine quadam natura cum parte illa folari illi ob- eft sotcm* verfa opponitur. Unde mirum non eft, in- axem in¬ finitam influxuum varietatem, quaeve in- genio humano comprehendi nulla ratione pofiit, in haec inferiora deduci, uti partes ftellarum cum partibus alia & alia virtute imbutis combinanti patebit. Unde aliam virtutem in perigaeis, aliam in apogaeis, aliam in mediis longitudinibus, in aliis Zodiaci locis conftitutos planetas obtinere, nemo dubitare debet, & nos id fufiusin noftra Aftrologia hierophyfica declarabimus.

B Z

C A-

& produBione

i UCE ccelefti perpenfa ^ jam ad lucem terrenam, : Ignem inquam, defcen- ' damus, videamufq. quid \ is fit? Ariftoteles q. To- ' picor, tres ejus fpecies * conflituit, his verbis:

* $ %hv tv ttv OTfos" >«/> tu &&£;, 39

, >9 <pas , e@r« <*«$/’ a-wj tu. Non efl una fpecies ignis : aliud enim fpecie ejl antrax ( carbo ) & flamma, & lux , unumquodque eorum ignis exi- flens. Tres has fpecies ignis ante Ariftote- lem Plato in Timaeo, &poft eum ejus di- fcipulus Theophraftus confirmavit ; qux tamen Ipecies igni fublunari nulla ratione convenire poflunt. Si enim ignis Anthrax fit, erit accenfus ; fi accenfus , lucebit ; fi lu¬ ceat, inferiora fimul , & fuperiora illumina¬ bit; atque una cum hac illuminatione ae¬ rem femper calefaciet : quae omnia expe¬ rientiae reclamant. Patet ergo ignem fublu- nirem non elfe carbonem. Neque flamma elfe potefl: : fi enim flamma fit elementu i- gnis, calefacit; fi calefacit,incendit; fi incen¬ dit, comburit, ac deftruit; fed haec' omilia noftro elementari igni nequaquam conve¬ niunt ; ergo non eft flamma. Neque lux di¬ ci potefl; fi enim luceret, lumen ederet, & nos illuminaret, imo noctu , abfenteSole maxime is fefe monftraret : fed haec omnia fenfibus repugnant ; ergo fub concavo Lu¬ nae nullus ignis efl hujus , quem Ariftoteles defcripfit , conditionis , fed ex confuetudi- ne tantum, eum, ignem appellare videtur, fcilicet, fubtiliflknam aeris partem. De hoc igitur igne, cum non fit corpus lucidum, nequaquam tradamus , fed de igne noftro culinari , quem Ariftot. wwt©- fyum jW, venti ficciaccenfionem, alii fumum arden¬ tem vocant : fi igitur fumus eft ; ergo ex hu- mido ; fi ex humido, & calido; ergo miftum; ergo minime fimplex , neque confequenter elementum efle poteft. Alius ergo in natu¬ ra rerum ignis defignari debet , quem nos in praecedentibus innuimus, eum que in Mun¬ do noftro fubterraneo fufius declarabimus. Ignis igitur nofter ufualis nihil aliud eft, quam aer ex vehementi duorum corporum collifione accenfus, cujus ardore combufti- bilis materiae fomes arreptus in flammam abit , flamma luce fua omnia undequaque illuftrat; atque hoc eft lucidum illud cor¬ pus igneum fublunare in tenebris commo¬ rantibus unicum folatium , Sol domefticus.

noefium , atque tenebrarum illuminator, Solis,& Lunae vicarius non minus quam cae- teri ignes enarrati necefiarius , cuj us lumen uti coelefti lumini homogeneum , ita iifdem quoque qualitatibus pollet.

Quomodo autem is in natura exiftat, quo¬ modo producatur, & intereat , j am dicen¬ dum eft.

Dicendum eft igitur primo, aerem in ma¬ ximam raritatem deducium tandem igne- fcere: rarefeit autem motu, motus autem fit collifione duorum corporum , vel ludia contrariorum , quam antiperiftafim vocant. Priori modo ignis e filicibus elicitur , rota¬ rum vehementi , continuoque motu cale- fcentium axes accenfi comburuntur. Hac arte quidam Americ? po¬ puli e duo¬ bus lignis ca¬ lidis, &ficcis, quorum ti¬ num intra al¬ terius* fiflii- ram tam diu circumagi¬ tur , donec flamma con¬ cipiat, &pr£- ter Iianc , nullam alia ignis elicien- norunt ra-

igniS

attritione ligni lauri, & hederae excitatur tefte Plinio : antiperiftafi vero etiam accen¬ ditur , & fic plerafque igneas in aere impref- * fiones fieri videmus. Hinc ignis fatui por¬ tenta, caprae faltantes, fidera cadentia, Ca- ftor& Pollux, fimiliaque, de quibus vide Meteorologos. Tanto autem aer facilius in¬ flammatur^ quanto fubtilior. Hinc in An- dium Peru via: & Chiles montibus toto ter- montibus rarum orbe altiflimis, aer adeo fubtiliseft, jjw** ^ ut nemo fere illos impune, & fine Ipiritus c 1 es' defedtu tranfeat : tantum quoque aer ibi ad inflammationem difpofitionem habet , ut vel tenui motu , & halitu inflammetur. Vi¬ deas

II HBtejgnffPf I'" "

'Vhotijfimum Corporum Coeleftium. deas non infrequenter viatores in hifce montibus totos igneos , equos quoque & jumenta ore naribufque flammas vomen¬ tes : quae paradoxa merito alicui videri pof- fent , nifi aR. P. Alphonfo Dualle Procura¬ tore Pro vin cire Cliilenfis Societatis Jefu o- culato tefte, utpote qui illud iter per Andes aliquoties confecerat, id oretenus dum haec, fcribo prsefente, confirmata haberem.Quo- rum quidem alia ratio non eft , nifi quod ex pingui, & vifcofo tam hominum , quam j ti¬ ni en torum halitu , fudoreque fubtiliffimo aeri connato, &per motum attrito lubtilia- toque facillime fequatur accenfio , atque inflammatio , non fecus ac in fuprema re¬ gione aeris ventorum vi agitati impulfu , igneas impreffiones fieri videmus. Verum de admirabili horum montium natura & proprietate ex profeffo in Mundo noftro quomodo lubterraneo tradamus. Verum una hic dif- cdor tgnjf- ficultas maxime nos torquet : qua ratione «e lignorum videlicet calor producatur attritione ligno¬ so rum , aut lapidum. Quidam volunt eum produci calore Virtuali in mixto latente; fed lioc dici nequit, cum aliquando ex mixto fumme frigido producatur , calor quoque ille virtualis ignem, accidens videlicet fub- ftantiam attingere nequeat. Nonnulli vo¬ lunt folam raritatem, quam motus caufet in corpore attrito ; videmus enim corpora quo folidiora funt caeteris partibus calorem ma- lybi

i aptiores : nullaqi hoc contingit, nifi quod inter haec aer ma¬ gis attritus & rarior fit : quod non accidit per folam comprelfionem , quafolum fubti- lior redditur, condenfaturque , fed &per ve- hementum impulfum , quo una pars vehe¬ menter propellitur & alteri condenfatur , unde deinde pars propulfa, ob vacui fugam tanto impetu aliam partem , ut illam calefa¬ ciat, attrahit. Porro facilius elicitur ignis in angulis, quam in medio lapidis, quia nem¬ pe certior eftidus & magis determinatus; vel quiafaciiius rarefcit, vel quia minor pars interponitur. Quia tamen difficile eft con¬ cipere quomoclo attritio , qux eft motus lo¬ calis, pofitive calorem producat , & rari¬ tas ad calorem fequens effective calorem caufet : non enim fufficit dicere calorem habere connexionem & proportionem cum raritate, cum ille fecundum quofdam inve¬ niatur in coelis fine raritate, &in fublunari- bus fit caloris effedus : atque ad eo haec fen- tentianonfufficere videtur. Nondefunt qui velint, indemotum localem caufare calo¬ rem, quod eo medio partes minus calidae & liccx diftrahuntur, relidis calidioribus & ficcioribus , in quibus proinde intenfior ca¬ lor deprehenditur, jproduciturque , & per

quas in corpus contiguum tranfmittitur.

Quoties enim duo corpora folida fibi invi¬ cem occurrunt media latione, quo magis ap¬ proximantur, eo magis attefituraer interce- ptus,hoc eft , magis fegregantur & expellun¬ tur partes illius craffiores & adventitia:, ter¬ ne nempe & aqu£e,& peregrinae impreffiones utpote magis den% magis impediunt occur- fum illorum corporum , & fortius ab illis impelluntur, & detruduntur, relidis inte- rim purioribus & defaecatioribus partibus aeris , in quibus viget calor , prope fummus natura fua, &fi aliquid caloris ab extrinfecis impreffionibus fublatum fuerit , illis remo¬ tis , in flatum priftinum a propria forma per naturalem emanationem le reducuht , & fic ablatis impedimentis intense percipietur calor in his partibus purioribus. At in cor¬ poribus ipfis localiter motis fimilis calor, & nonnunquam ignis producitur. Verum nos relidis hifce fententiis, dicimus primo, ignem non produci ex partibus aeris , fed ex lapidis , feu ligni ficci fubftantia , & confe- quenter caufam efficientem aeris non effe naturam , fed vel immediate Authorem na turre, vel lumen ccelefte,motu locali, attri¬ tione partium, elongatione & raritate difpo- fitive concurrentibus. Videmus enim ex una parte, media attritione lapidis duri ad tenuiffimas partes ipfius fubftantia redada

Sm generari: ex alia parte nullam eflc cientem , proximam , & principalem ta¬ lis generationis caufam : non enim aer* ut ex didis patet: non corpus attritum, alioquin appeteret fui deftrudionem, & fubftantia- liter produceret aliquod fibi diffimile, quod caufaefublunari determinata* repugnat: non tandem motus localis, raritas, denfitas; cimi paulo ante oftenfum fit eas difpofttive tan¬ tum concurrere. Ergo per lumen ccelefte.

Fit autem difpofitio tali modo primo motu locali, & impulfa attritorum corporum il¬ lorum attenuatur fubftantia. Deinde atte¬ nuatione forma vel omnino corrumpitur; eo quod cum tam parva, tenui, & fubtili materia confervari nequeat; vel ita debili¬ tatur, ut proprias qualitates in fuo efle am¬ plius confervare non valeat. Taiidem ma- Modm pm- teria illa , vel fpoliata forma , vel cum forma <*«&'<>»»■ u- jam debili, ratione ficcitatis, & caloris ex ler"‘ ignis praedominio remanentis , majorem habet difpofitionem ad ignem, quam ad quodcunque aliud ; ideo in tali difpofitione pofita a coeleftium corporum luminibus for¬ ma ignis introducitur. Quamvis etiam dici poffit attritionem caufare calorem per di- ftantiam majorem inter partes vel aeris , vel alterius corporis , per negationem indiftan- tiae a partibus corporis continentis magis in¬ ter fe diftantibus , & ad illius exigentiam vel a D eo , vel a coeleftium corporum lumine in B 3 eodem

Liber I.

eodem aere immediate raritatem , & me¬ diante illo raritatem, aliquando tamen e- tiam ab ipfo aere produci ; quando fcilicet aer primo rarefcit , & calorem primo conci¬ pit ; ut dum fagitta proj ecta calorem conci¬ pit, Stignefcit ab aere fcilicet inftrumenta- liter concurrente. Patet igitur, attritionem non alio modo calorem producere, quam quia ex naturali connexione cum calore & ficcitate, movet ad illius exigentiam vel caufam proximam naturalem, fi invenitur, vel lum en: raritatem autem, pofito quod fit qualitas, non pofle per fe producere calo¬ rem. Secunda namque qualitas ex prima¬ rum qualitatum mixtione refultans , primas producere nequit; fed ad calorem produ¬ ctum naturaliter fequitur. Sed haec fufius forfan quam par erat difcuflimus. Quare ad ignem noftrum revertamur * quemfipaulo attentius confideremus, pluralane in eo ma- jgnU pro- xima admiratione digna repedemus. Primo trientes. , cnim jn flammam abiens Solis vicariam o- peram nobis proflat , omnes tenebras luce lua difpellendo. Secundo, flamma nihil per¬ manens , fed mere fucceffivum ens eft , pene lingulis momentis in fublunaris mundi u- fum, ut pereat innovatur, utmoveturpe- i it , & non fecus ac fluvius , tefte Ariftotele, femper idem & diverfus perpetuo nafcitur, fUmma & interit. Unde & lux quoque cum in fieri, PJV'**0 & confervari a partibus flammae dependeat,

JH(CCJ >v ' fuccefliva eft, &perpetuo evanefcit. Atque hoc ita efle ipfe fumus, v.g. cereorum often- dit , qui cum ex flamma originem fuam ha¬ beat, fumo avolante, & materia flamma; quoque avolabit. Cum ergo flamma ejuf- demfemperfere magnitudinis permaneat, fi aliunde aliquid ex illa avolet, aliunde re- • folvi debet : fuccedit ergo perpetuo.

Corollaria de Flamma,

PAtet ex didis, ad flammae produdionem folum calorem fufficere ; nihil autem in flammam refolvi pofle , quod in vapores , & exhalationes non fit refolubile ipfa expe¬ rientia docet. Cura enim partes flamma; fibi perpetuo fuccedant , debet id, quod in flam¬ mam refolvitur, efle tale, ut partes ipfius femper poflint aliis aliae fuccedere , & perdi¬ tas flamma; partes r eftaurare. Quod autem non poteft in vapores, & exhalationes re¬ folvi , ejus utique partes neque poflunt fur- fum evolare,neque locum pereuntium flam¬ mae partium occupare ; unde aurum, & me¬ talla reliqua , flammae produdioni ob ficci-

f ars I.

tatem non ferviunt. Igitur humiditatem res, ut inflammentur, habeant oportet, neque quamvis humiditatem , fed pinguem, olegi- nofam, vifcidam , qualis in oleis quibufdam,

& quintis eflentiis. Calor quoque ad fiam- mae pro dudionem neceflarius eft , cum fine gut. illo nulla rarefadio , fine rarefadione nulla levitas corporis , fine levitate nulla flammae infuperna afcenfio poifibilis fit; unde riden¬ di funt, qui flammam frigidam dari pofle ri¬ dicule afferunt.

Pacet fecundo, converfionem rei in fiam- mamnonfubftantialem, fed accidentalem tantum mu, tantum mutatio nem efle, cum haec materia *<«»« 'fi* feprorfus eodem modo adflammam habeat, ut aqua ad gla ciem, quae etfi diverfae videan¬ tur, non tamen nifi una aquae eflentia eft ac- cidentaliter diverfa. Idem dicendum eft de oleo, fulfure,- cera, fevof aliifque combu- ftibilibus. Sed dices difparem efferationem: fi quidem glaciem in aquam refolvi, non ve¬ ro flammam in materiam inflammabilem.

Sed nego afllimptum ; pofle enim flammam rlmntf, in ceram , & fimile quid tale denuo reduci , irrefragabiles Chimicorum experientia; do¬ cent , quae Tutiam in metallum, unde pro¬ diit, Mercurium avolantem, ceruflam, & minium in plumbum , unde prodiere, redu¬ cant. Novi & ego fecretum admirabile, quo -*uthori> ex inflammatae rei combuftione reliftus ci-faretlim' nis fibireftituatur; ita ex vegetabilium ci¬ neribus vegetabilia rcftaurari arte ehimica poflunt, cujus mentionem in arte Magneti- ac facimus, 8t multis experimentis , tum in Magia lucis & umbrae, tum in Mundo no- ftrofubterraneo, falem expiantis erutum, feminatumque plantam ex qua fal produ- £tus eftfatione ejufdem reproduci demon- ftramus. Liquet ergo argumentum.

Patet tertio, extinftionem flammae (quae vel contrariae fibi aquae , fupereffufione, vel flatu, ventorumque impetu, velfuffbcatio- ne, aliifque modis fit) nil aliud efle, quam cellationem a produ&ione ignis per me¬ dium : eft enim lux veluti caloris quaedam fpecies, quae pro diverfitate complexionum rerum mille modis oculos occupare poteft.

Quod nifi concedatur, nulla ratio confingi poteft, cur lux mutet coloris , fi fatura af¬ fulgeat? cur colores lucem mutent, fi con¬ fundantur? cur vitra colorata tingant? Ut horam ratio aflignetur, fub eodem genere proximo ponendafuntlux&calor, de qui¬ bus fufius infequentibus. Sedjam ad Ani¬ malium luminoforum naturam nos confe-- ramus.

C A-

rPhotiJfimitm S ultimor mm .

CAPUT VI.

De Dkotifmo Animalium .

Seu

De lumine ^Animalibus concteato.

§. I. De Lumine Cincindelarum.

Incindela, Graecis wvfo-

\ct(JL<s)i,h<tp'B\s$vt ^mv nlmh,i»

m»ri Aa/^bh. e. animal vo-

labile in tenebris lucens.

AbHefychio Cantharis

dicitur «feA<*/KOTfWll lai( vv-

cantharis, ex quo multi e fcarabarorum ge¬ nere illud ede arbitrati fune. Varrinus in luo Lexico hetwfiwit SiKcrm Tilf uniat palpomt Ayvnt domeflicas lampades vocat. Latini eam nunc Cincindelam , nunc nitedulam, nunc nitelam , fubinde luculam , aut Tuciolam vocant; infe&umeft, noftu lucens, eftqu e duplicis generis m fir , hoc eft pennatum, & beferiptio *^iot fme pennis. Caput a fuprema parte Cincindela. ceu cucullo quodam clypei inverfi, &in- cumbentisformam habente totum contegi- tur,fufci,ut vaginte coloris : capitellum ejus parvum nigerrimum in duo tuberbula di- fpofitum , ceu gagatis colore ocellos ; al¬ vum habet annulofam multis Tegmentis di- vifam, in cujus extremo guttulae duae ignis inftar pellucidas, fed e lucido igneo ad viri¬ de , feufubcseruleum tendentes, qualis non- nunquam flamma; eft ex fulphure incenfo color. Confpiciuntur tunc maxime , cum alvo compreflb humor ille diaphanus ad extremum alvi vergit. Supina , pectorcque vel potius alvo eiata ignis inftar lucet. Non fatis diligenter hoc confiderafle videtur Pli¬ nius, & qui cum ipfo fentiunt , mox pen¬ narum hiatu cincindelam relucere , nunc compreflb inumbrari opinantes. Ego dum Melitae degerem , & ingentem ibi noftu lu¬ centium deprehenderem multitudinem , magnum earum collegi numerum , ut & na¬ turam earum obfervarem , & lucis hujuf- modi animatae originem penitius ferutarrer : notavique , animalculum voluntario, ut ita' dicam , motu nunc retrahere , nunc ejicere lucidam illam materiam , prout amici , aut inimici prasfentiam pradentiebat ; nam vel¬ licatum iaceftitumque retrahebat , & poft paululum temporis retro tra£tam reprodu- cebat materiam, tum autem vel maxime, cum plures cincindelae, fine lampades fimul ponerentur, quafi ambitiofa lucis gloria ge- ftiens , fuperba lucentis humoris ornamen¬

ta vel maxime exercebat; diceres ipfani , ut afpiceretur , ambire. Neque natura in tam mira luminis projeftione otiofa cenferi de¬ bet. Primo quidem rufticis tempus maturi- mmu ml- tatishordei,& ultimae fationis, quo milium mm'j & panicum feri folet, indicat: de quibus cintinii pulchre fane more fuo Plinius: Jam Vergi- ia. lias inquit, in coelo notabiles catervas fecerat , non tamen his contentaterrejires fecit alias v eluti vociferans : cur caelum igitue aris agricola, cur fi¬ de r a quaeras rujlice ? jam te breviore fomno pre¬ munt nolles : Ecce tibi inter herbas tuas fpargo peculiares fle lias , eafijuevefpere & ab opere dis¬ jungenti oftendo , acne po/fii pr teter ire miraculo follicito; videfne ut fulgor igni fimilis diarum compreffu tegatur , fecumque lucem habeat, & notteme Baptifta quoque Mantuanus de iis canit ;

His tandem /ludiis gyemem tranfe ginnis illam ,

Ver rediit, jam Jilvaviret, jam vinea frondet,

Jam fpicata Ceres, jam cogitat hordea me/for :

Splendidulis jam node volant Lampyrides alis .

Praeterea cum a multis animalibus in e- Cuy fcam quaeratur , nullo alio inerme animalcu- praditapd. Ium munimine, nifi hac luce natura inftrux- ifle videtur; hac enim ignea facula , quibuf dam inimica, veluticlypeo quodam obje¬ cto, dum ignem putant, hoftes abfterret,& a venando abaftere cogit. Ne vero ab inimi¬ cis quofundam animalium in efcarn eam' quaerentium infidiis luce propria prodatur, horum infidias non alio armorum genere, quam voluntaria lucis fubdudtione eludit:

Adeo utfibiipfi fimul & lucerna fit in tene¬ bris , qua inoffenfo pede currat ,• & lorica contra hoftes.Quam oppofitefanehifce ver- fibus defcripfit infignis quidam Poeta hujus temporis.

Tantula node volans volucris micat aere tantum Ardenti fimilis fcientillce ; quam puer olim Aquales inter metuebam tangere , ne me Vrcret, infirma eft astas cum nefeia rerum,

Quas quoniam nodu lucet, cognomen adepta efi;

Aut incenfa nitet, quoniam veluti ignea lampas;

Caufafit una licet, nomen non efi tamen unum.

Haec modo fumma petens commotis emicat alis Rurfus & addudis fulvum decus aurea condit.,

Ar dentique procul fugiens levis ighe corujcat.

i6 Liber I,

Et quacunque volat fecum fua lumina ge flat. Lumina quce tenebras arcent , quae flamina tem¬ nunt:

Nunc velut obfequiofa Videntibus advolat , atque Fit magis atque propinquam magis fcihti/lat, (jgf ante

Ora minuta velut candentis fruflula ferri.

Ex quo rapta Jovi Stygio Projferpina; namque U na fuit comitum; veterem mutat a figuram Quaerit adhuc domini vefligia, omnia luflrat.

Qfii fit**. Quaeritur igitur, qui fit ille fplendor.quae-

omndeU. nam jux . quomodo animalctilis hifce fit in- dira? Ariftoteles in opufculo de feris, utferi- bit Philathaeus , polita terfaque ex aere &a- qua concreta corpora efle apta ad producen¬ dum fulgorem , led non ad mittendum lu¬ cem aflerit, ideo animalia noftiluca perpo¬ lita, dunl volant aerem tejunt & fulgent; at 'gemma: & diaphana perpolita apta rant ai fulgoreni. Nos omiflis hujufmodi opinio¬ nibus dicimus nodtilucas Nitedulas, lumen hoc intrlnfecum & connatum , quo & vi¬ deant^ videantur, a provida natura obdi- dtos fines fibi habere* non fecusac putrida ligna, fquamae piicium ; lumen qiifc illud in¬ genitum habent ab igne. Nam hujufmodi animalcula, cum exfanguia fint, & frigidif- fimus, igneae partes, five calor circa digeftio- nis locum a natura concentratus, ibi vim cur pifces lucendi acquirit animali neceflariam. Idem ftant1^ hiPifcibus fieri videmus, quibus infrigido ceun degentibus elemento natura providet fqa- masdurilfimas, vifeofas, terreftrefque par¬ tes ignea quadam vi ad naturae calorem cor¬ roborandum confervandiimque pollentes. In lignis autem putridis igneus calor cum humido aereo ad extremitates colligitur. Docet autem experientia , quod plerique pifces , tum potimmum vero Lucius , Go¬ bio , Rama plicatrix, tum oftreacea , &cru- ftacea, cum reliqua maris foboles, intene- / oflreacci bris vim lucendi obtinent , & oltreae in loco ***• obicuro politae , putrefafifaeque , tantum de fe fubinde lumen funduftt , ut caufis rerum ignaris merito prodigiofa videri poflint. Sunt & Da&yii , ollreacei generis , qui vel manibus triti lumen veluti fcintillas quaf- damexfelpargunt; quemadmodum Meli¬ ta:, in Sicilia , Calabria, & Ligultici maris oris non fine admiratione a pifcatoribus , & nautis inftruftoribus me obfervafle memi¬ ni. Sed de miris, quaehujuslucis beneficio fieri poliunt, coflfuie Magiam lucis & um¬ bra: , ubi ex profeilb ex hifce; mira deduci- £m<tnotli- mus. Scribit Herrera, in nova Hilpania in t^ujimen- montibus Guatimaleiiilbus qubddam Eru¬ es genus reperiri, quod nemo impune ob veneni virulentiam contre&et ; unde , luce ventri ejus innata veluti lampade quadam', viatores monet , omnibus remis velifque dfcf itandu', quod tam exitiaiiluceoorufcat.

Pars L

Experientia liquoris CincindeUrum.

OED hoc loco omittere non polium ea ,

^ qua: multi fibi fpondent de 'liquoribus Cincindelarum miracula. Sunt, qui hunc liquorem aliis milium in feribendis litteris adhibent, quas nemo, nili no&e legere pof- fit, & mtonebris ; imagines quoque in pa¬ rietibus depingunt , quas ortu folis abfeon- K

di; occidente vero apparere volunt. Qui¬ dam ita praeparant nodtilucum humorem : accipiunt lignum falicis putrefa cluni , & Noctilucam, quis dmnia fimul commifeent cum ovorum albumine, aceamiltutautun- ^ . 1

tur : alii tvdl^anv liquorem fieri putant ex l

omnibus pUtrefcentibus , candore, luce ac pe-fpicuitate fumma conflantibus. Po?ta materiam Nitedulis lucidam feparatam in porphyretico lapide tritam quindecim die¬ rum fub equino limo vitro in clufam condit, deinde addito nonnihil hydrargyri per a- lembicum deltillat eflentiam, quam ipfe pu¬ tat vitrea phiala inclufam totam domum il- lullrare. Nuga: nugarum. Quomodo enim humor ille toties mutatus, coagulatus, fixa- tus , circuiatus , putrefaClus , diltillatus , & I

edacillimo illo Mercurio millus in prillina fua puritate confervari pollit, non video.

Sunthis inanium Agyrtarum & Circumfo¬ raneorum jadfationes. Ego ut veritatem rei detegerem, certe fumma diligentia omnium periculum faciens fingula probavi, fedne quidem, unam guttulam humoris vel ex qo. exprimere potui , imo hunc pauxillum hu¬ morem mox ab animalculofeparatum, una cum eo dem interire , a c vix ullum lucis fui £;

veftigium relinquere comperi : humorem quoque non nili eo in loco in quo eum na¬ tura ob certos fines abdidit lucis veltigia, ■ S pr seber e obfervavi , extra vero locum fibi connaturalcm penitus interire.Si igitur fim- plex humor ille feparatus vix efFeftum ali- cujus lucis praeftet, quanto minorem effe- Ctum credemus praebiturum tot miftioni- bus depravatum , & a primigenia natura fua tot alterationibus detortum ? Falfa igitur funt omnia, quae de pifeibus noftu capiendis lucentis humoris beneficio nugatur Wec- kerus ; falfa quae de illuminandis domibus fingit contra naturae principia Porta. Cum enim lux hujufmodi, quemadmodum ex¬ perientia nos docuit , a voluntario animalis motu dependeat, certe deficiente animali, humorem quoque deficere neceflarium e’ft.

Aliter tamen judicamus de pifeium fquam- mis, & fragmenti,s cancrorum, oftreorum- que putridis; haec enim ad miraproducenda aptam fefe materiam praebere poflimt, ut in Magia lucis & umbrae videbitur.

C A- .. 1

P botijmus oAipatilium,

CAPUT vii.

T>e 'Thotifmo Aquatilium.

Seu

De luce mirifica quorumdam , qu<e in aquis natales habent.

Holades, &Solenes, ma¬ rina: fobolis germina e •teftaceorugenere, quos quidam Dactylos non¬ nulli Cappas longas, alii Canales vocant, faxis in- clufi tophaceis , vitam humore ialfuginofo me¬ rent. Hifce natura humorem adeo lucen¬ tem indidit, ut, quemadmodum Pepe ex¬ perientia comperi , in tenebris non fecus ac ignis fulgeant.Meminit horum Plinius hifce verbis : Solenibus natura in Tenebris remoto lu¬ mine , alio fulgore clarere dedit , & hoc humore incitato lucere in ore mandentium , lucere in ma¬ nibus, atque in Jolo , atque in vejle decidentibus guttis ; ut procul dubio pateat fucci illam naturam ejfe , quam miremur etiam in corpore. Certe qui virum ex- rem non vidit, aegre induci poterit , ut quae UmthZ narrantur, vera elfe credat: ego experimen- moris. tum veriffimum comperi : humor fiquidem afpergillo in tenebrofum aerem difperfus, mox igneam quali pluviam oftendit, manus, veftefque , & quicquid lucentis humoris

flutine inficitur, non minus ac fcintillis, ammifque corufcum reddit. Si quis laridi accenfi guttas cadentes unquam viderit , ha- fce luculas facile fibi imaginari poterit. Hu- jus porro fplendoris caulam glutinofo Sole- nisfuccoafcribit Roitdeletius; nos verius dicimus caulam hujus luminis efle humo¬ rem glutinofum diaphanum ex natura fua lucidum , ob certqs fines a natura hifce ani¬ malibus inditum ,«ea fere ratione, qua tena¬ cia pleraque, & veluti glutine compa&a, laevia , aequalia, & perpolita, atque ob id relucentia videmus, ut de CirtcindelisTuxi- mus : Nam hic humor iis non alia de caufa, niffi ad vitae neceflaria conquirenda, inditus videtur, ut in fequenti§. videbitur. . .

§. r. De Pbotifmo Sulmonis marini.

ALiud maris portentum hic occurrit , quod etfi omnium ex fanguium fere vi * lifiimum, & defpicatifiimum fit , luce tamen fibi innata non parum nobilitatis acquirit.

Vocant id alii Pulmonem marinum, quidam Urticam, quod verenda manufque uredine quadam occulta mirum in modum afficiat.

Hujus animalis, five Zoophyti humorem humori Dactylis inexiftenti adeo fimilem reperi, ut nullus fere effe&us illo , qui non hoc quoque exhiberi poffit. Mirum tamen eft , quod humor hujus Pulmonis virgis ni¬ gris, vel quibufeumque aliis rebus illitus, eas non fecus ac ignem corufcas in tenebris exhibeat: cujus experimentum primum ad Aquas Mar tias j uxta Marfiliam vulgo Mar- cegue comperi, & deinde idem quoque Bel- lonium obfervafie memini , ait enim virgas, .(fiacuiofque inunftos noctu facium accenfa-. rum more lucem vibrare. Unde collegi in omnibus fere pifeibus hujus humoris con- gemra fibi luce corufci veftigia elfe, aepo- tiffimum in mollibus cruftaceis, teftaceis.

Cur vero natura hac animalia illo lumine cur natur* imbuere voluerit,hanc caufam cfie arbitror, mar,na a»i- quod cum ut plurimum ea in fundo maris dicaverit. haereant, faxifque adhaereant , fundus au¬ tem maris maxime fit tenebrofus , ita ut U- rinatores eum radiis folaribus in multis locis nulla ratione attingi pofle affirment, ne ani¬ malia in perpetuis tenebris haerentia fruftra a natura oculis inftructa viderentur ; hunc ipfis vifeofum humorem mentita luce im¬ butum natura tribuit , ut ejus beneficio, ceu lampade quadam iis connata, & pabulum quaererent, & lucis, tenebrarumque emif- fione voluntaria hoftium infidias facilius e- ludentia, ac fic in neceflariis fine fuo non deflituerentur.

.*

.

C

CAPUT.

De Phoci fmo Lapidum,

T>e Lapide Thenggite , [eu Tkofphoro minerali.

Signa lapi¬ dis Imina-

Traparatio ejus ai lu¬ tem imbi¬ bendum.

Q-omoia

indxderf-

NvENTUM non ita pri¬ dem in agro Bononienfi foflile quoddam , quod certa ratione praepara¬ tum, lucique expolitum . eam ita imbibit, ita tena¬ citer eam libi incorporat, utri loco tenebrofo ex theca depromptum exponatur , conceptam lucem conlerva- tamque non fecus ac vivos carbones, non line intuendum admiratione , diffundat. Et quamvis infignis ille Fortunius Licetiis in luo de Litheofphoro libello , cum in folo a- gro Bononienfi reperiri dicat, ego tamen hujus quoque miner® apud Tolpham , & in loco, ubi lapides aluminis, vulgo Alume- diRocca, fodere folent, haud obfcura in¬ dicia reper i; qux Bononienfi qualitatibus prorfusrimilis eft. Eft enim hujufmodi fof- ' file maria quasdam Gypfo fulphureo feleni- tica multum Aifenici, Antimonii, Chalcan- ti admiftum habens, &gypfum quidem calx, in quam facillime refolvitur; graveolentia,,., fiilphur ; diaphaneitas felenitim ; vis caufti- ' r ca, &prilo trica, feu pilorum deterriva , ar- fenicum ; atitimonium ad vomitus concita- tiva facultas; chalcantum denique morda¬ citas fatis fuperque demonftrant ; qui effe¬ ctus in Bononienfi quoque ineffe reperiun- tur. Ita autem ad lucem imbibendam pras- paratur. Lapis, vel integer, fi purus fit& melioris notae , in furnulo ad id conftrudto calcinatur , vel fi impuriores partes admiltas habeat, inpollincmtenuiflimum redadtus, ovorum albumine , vel etiam aqua commu¬ ni , a quibufdam etiam oleo lini in unam maflam redigitur, qux ri poft primam cal- cinationem, lucem non conceperit; toties hujufmodi caicinatio repetenda eft, donec optatum effectum! confequaris , quem eflrlo- refeentiae quaedam minutiriimi roris grana referentes , quas adfuperfi ciem fudare vide¬ tur, & in quibus maxime virtus lucis conce¬ ptiva , fine alterius rei permiriione refidet , rignificant. Hac igitur ratione praeparatus lapis , feriniis quibufdam , fine arculis ad id . praeparatis imponitur : fi itaque fuffratum lucis fplendorem Amicis offendere deride¬ res , lapidem cum theca .Solis diurno fplen- dori , vel ri Sol non fulgeat, diurnae luci , aut etiam crefpufculinae , necnonfinodtu , igni valido facibufque accenfis expones (ex om-

Varia va¬ riorum opi-

nibus enim hifce lucem attrahere, ac infe derivare poteft, etficum proportione qua¬ dam , ita ut quo lux fuerit eminentior , tan¬ to copioriori , efficaciorique lumine lapis quoque in tenebris corufcaturusrit) luci ex- poritos lapides aliquantifper, puta quadran- Quanto t em - tem horae, ad perfeftius & intimius fetu- pore luci ex¬ uam lucis infe concipiendam theca claufo s, Ponel,du in obfcurum mox deferes, apertoque feri- nio , videbis illos , 1 ucem non fecus ac car¬ bones accenfos de fe diffundere ; quae tamen non perpetuo durat, fed pro bonitate lapi- x«c«» con¬ dis , aut conceptae lucis abundantia nunc plus, nunc minus durat, quae tamen duratio fundunt. horam nunquam , niri denuo luci exponan¬ tur, excedere folet. Sed paulatim virtute flaccefcente extinguitur;experientia tamen docet , ipfum claufa. in tenebris pyxide diu¬ tius lumen conceptum confervare. Nota quoque , hanc vim lucis conceptivam in la¬ pide hoc non permanere;fed veluti effoetam cum tempore non fecus ac Magnetlsinter- mori, ubi videlicet vis ipfa per halitus igneos fubtiliftimofque calci admiftosexfpiraverit.

Hujus igitur lapidis prodigiori lpedtacu-

, uti maximam apud Philolophos excita- _ ant admirationem, ita animos quoque mul- torum illaluc.e fua 'mirabili , ad tam rari effp- £tus caufam omni ftudio inquirendam ve¬ hementer accenderunt; unde quidem, uti in rebus novis & raris fieri folet, vari® emer- ferunt variorum opiniones. Alii quidem , cum viderent hoc lumen inclufum pyxide ferri ad locum tenebrofum , & ibidem con- fervari fine ulla a corpore lucido dependen¬ tia , lumen corpus efle exiftimarunt, contra quam communis Philofophorum Schola fentiat, & lapidem trahere lucem ea ratione, qua Naphta ignem , & Magnes ferrum tra¬ here folent. Quidam voluerunt , lumen in hoc lapide ceeieftis & igne® fubftanti® qua¬ litatem efTe, & non fecus ac omnia alia No¬ ctiluca ,• in obfcuro lucere. Nonnulli lapi¬ dem a lumine ambiente accendi, fecundum particulas atomas , in quas ariidue refolvi volunt ; alii alia commifcuntur.

Sed omnes has adductas rationes & cau- fas frivolas e fle ,. fallaoes, nulloque veritatis .fundamento inniti ex fequentibus natebit.

Et contra primam quidem fententiam ita concludo ; ri enim ideo hoc lumen corpus cflet, quodfeparato locp a lucido corporo-

! fhotifmus Labidum.

confervaripoffit; non elfet ratio , cur idem de lumine & calore in ferro candente dici non deberet, cum non feculae lux in lapi¬ de noltro abfente Sole, ita & calor lumen¬ que in ferro candente, caufii-abfente , id ell igneextinao , confervarialiquandiupoffit: fed nemo Philofophorum hucufque calo¬ rem & lumen in ferro ab igne produ£tum corpora dixit : ergo falfa ell lententia , ergo non ell ellentialis luminis prafertim lecun- darii, cujitfmodi hac noftra lux ell , a luci¬ do corpore dependentia , ita ut remoto cor¬ pore luminofo , non aliquandiu remaneat lux fecundaria; fed fubito intermoriatur; hoc enim contra manifeftam experientiam eft: notamus enimadnivium Solifqueafpe- dlum ita lucem nos imbibere, ut locum um- brofum ingrehi caci reddamur ob fpecies luminis oculo imprefias. Secundo feque- retur , etiam Magneticam v im corpus elfe ,• fiquidem transferri potell ex Magnete in ferrum & ibi remanere, etiam deftru&o Magnete , caufa qualitatis productrice ; & confequenter omnes qualitates; quod quam abrardumfit, quis non videt ? Ad alteram fententia partem nego , hunc lapidem ea ratione lucem trahere ; qua Magnes fer¬ rum, aut Naphta ignem; Cum nulla in hac operatione interveniat attractio. Magnes enim prxterquam quod ferrum alteret pro- •Ko» trahit ducendo in ipfo qualitatem , qua fe bono lTbt'M ^uo perfedtivo conjungere poffit , etiam Ignem. certa ratione id difponendo fituat , quo¬ rum nihil in hac luminis communicatione contingit ; neque enim lapis alteratione locomotiva hac luminis liifceptione incita¬ tur , neque ullum etiam certum fi tum in ordine ad aliud acquirit ; fed fe mere paffi- ve ad lucem recipiendam habet ; ergo ner que ulla ratione dici debety hunc lapidem lucem, quemadmodum naphtha ignem trahere ; cum diverfa utriufque ratio fit ; neque enim naphta,' proprie ignem trahit ,• ^um vaPor°fam bp haram , quam Trlhlre^di- NapKta continua exlpiratione fua pingui & eam-. inflammabili fundat , attingit, totum illum bituminofum vaporem tanquam medium inflammationi aptilTimum , quafi in mo¬ mento accendit , & fic ignem trahae vide¬ tur. Naphta igitur ignem non trahk, nec ignis Naphtam, ut vulgus putat; fed ignis adNaphtam, tanquam pabulum longe gra- tifllmum, quantum potell , fe propagando, accurrit. Non fecus ac ;fi poli extinftam candelam fumo exhalanti , quantumvis ab ellychnio remoto, candelam aliam accen- fam admoveamus, ftatim fumum illum ac- cenfumlepaulatim propagando , candelam extinftam dehuo accendere videmus : hac ratione fulgura quoque pleraque meteo- ra ignita, ut virgee, quas fteilas cadentes

vulgus nominat, qure tamen Magnetifmo carent, accendi folent : verum hanc ope¬ rationem pulchre quoque demonllrat ex¬ perimentum, quod alibi de fulgure per va¬ porem quinta? elle nt ire vini accenfum exhi¬ bendo, propofuimus. Patet igitur nullam in lucis conceptione lapidi no liro propriam aftionem Magneticam intervenire. Quo¬ modo igitur lux in hoc lapide imbibita Con¬ fervetur, aut quaenam hujus prodigii vera fit ratio , jam rellat ut videamus. Ac primo quidem nego, hanc lucem elfe qualitatem a ccelelli quadam fubllantia in lapidem de¬ rivatam^ cum quomodo haec qualitas ex fe incorruptibilis defeendens, lucem in lapi¬ de nollro , non nifi exiguo tempore duran¬ tem producat ? aut quomodo accenfus in atomas particulas continuo fine maxima inconvenientia, & naturalium virium re¬ pugnantia refolvi polfit , 'difpicere nulla ra¬ tione valeam; quae omnia libenter hic fu- fius ollenderem , nili id egregie, ac per¬ quam erudite in fuo Litheolphoro praelti- tilfet, quem fupra citavi , Fortunius Lice- tus. Dico itaque, lumen in lapide nollro productum, nonejufdem elfe rationis cum # lumine in Noctilucis, ut multi Philofopho¬ rum perperam fentiunt, refulgente; Siqui- Ll,x laPiiu dem lumen in Noctilucis , ut in quercu pu- trida , cincindelis , oculis felium , capitibus pifeium quorumdam , oftr eis putribus, mu¬ core navium, fimilibufque, non a corpore luminofo producitur, fed omnia didla lu¬ cem propriam , non fecus ac ipfi carbunculi propriam , exterique lapides pretiofi , ad certos fines ii natura infitam , qua in ten ebris fulgeant, habent; quod de lumine Iapidis noilri non nifi ab extrinfeco fibi communi¬ cato dici neutiquam potell. Iterum lumen in nodtilucis cumfubje&o, cuilnliarret, pe¬ rennat; fecus dicendum de lumine nollri lapidis , quod fimul acacquifitum ell , non multo poli tempore paulatim extifidum , in chaos fuum rclabitur, Ut igitur genuina ratio hujus luminis detur; Suppono Pri¬ mo, aerem a Sole illuminatum , vapore quodam fubtilifiimo & luci concipfendx aptilfimo refertilfimum elfe. Secundo, la¬ pidem nollrum per calcinationem , exco- ctionemque ab terrellrium fordium mifcel- la ita purificari, ut attenuata rarefaflaque ipfius fubllantia cralfiori denfiorique, per pororum apertionem aptilTimum coipus concipiendis vaporibus lumine qualicun¬ que perfufis , quibus aer prxfente lucido corpore, vel igne, aut Sole plenilfimo fca- teat, reddatur. His igitur ita fuppofitis, cumporis per calcinationem apertis , lapis noller ficcitate fua bibula vapidum illud lu¬ cis fostura gravidum , naturaliter appetat, atque non fecus ac fpongia vicinum hu- C z morem.

20

Liber I.

morem, Magnes albus, fpodium, fimilia- quegypfeaj natura corpora , labia madefa¬ cta, carnes, aliafque humidioris fubftantia; res attrahat; fit, ut vapidum illud, luce jam informatum a lapide fitibundo attradum , inibi intra poros recipiatur , ibique aduali frigiditate lapidis cogatur, ardeque cum propriis partibus tenuioribus , & ob falinitri copiam tranfluftribus , magifque perfpicuis copulatum , in unum corpus lucidum coa- lefcat, Cum vero vapidum illud illumina¬ tum lapidi adjundum , a calce , cuipermi- ftum elt, facile confumatur , lumen quoque, cujus didum vapidum veluti vehiculum quoddam eft, una cum vapido deftrui, ne- ceffe eft. Et ne quifpiam , omnem calcem hanc proprietatem habere exiftimet , ille fciat , mifturam hujus lapidis ejufmodi effe, ut cum vapido ex fua quoque parte ad lu¬ cem concipiendam concurrat , ob Antimo-

Pars I.

nii & Salinitri mifturam, quas in aliis locum non habent atque haec quidem mea circa di¬ di lapidis naturam opinio.

Confe&arium.

EX didis fequitur, qua ratione multa ea- que admiratione digniffima fpedacula, hujus foffilis ope , quas ob ratitatem fuam non minimum inter Magias naturalis facra- menta locum obtineant , in tenebris exhi- ^ beripoffint; v. g. Chriftum Dominum pia- qttce hujits gisfulgentem, Paradifi gloriam , calce jux- luminaris ta Sciographicas regulas difpofita; oculos animalium fulgentes: utftatimin tenebris invifibilia , mox vifibilia reddantur , atque innumera alia , quae quivis pro ingenii fui fa- gacitate excogitare poterit, vide de ufuhu- j us lapidis Magiam lucis & umbras.

CAPUT IX,

T>e lucis proprietatibus OMV.

Mira'

minis.

AM obftrufam,& recon¬ ditam lucis naturam in¬ venio, utquoplusinea pro vehifentio, tanto me majoribus tenebris in¬ volvi videam : Nydico- racis tamen inftar oculos

aperio ut quantum fragili ingenio compe¬ tit , aliquem faltem lucis radium fuftineam. Notandum igitur, lucem varie confiderari polle , vel prout eft in corpore lucido prius, deinde prout ab eo diffunditur , mox prout in medio recipitur. Denique ut in pafto , feu ultimo terminante fpedatur.

Prima itaque lucis proprietas eft, quod fit intima corpori lucido, ita ut ei nihil conjun- dius efie poffit , cumque fit ejus proprietas, & illius forma, fubjadum, gratum, pul¬ chrum, utile, commendatione, imo & ad¬ miratione digniffimum efficit , idque tanta virtute inftruit , ut castera quoque illumina- islu- repoffit : unde omnium qualitatum puriffi- ma, efficaciffima, nulla corporum foeditate polluta, omnium dives, nulliufque indiga, cum omnes colores, odores, fapores, imo &quatuor primas qualitates virtute conti¬ neat, invincibilis, & indomita, cum nulla caligo fit, quam non diffipet, nec tanta di- ftantia, quam non fuidiffufionefuperet, ne¬ que ullum agens creatum , quod eam de- ftruete poffet, neque contrarium habet pro¬ prie fumptum : quapropter facillime qua- quaverfum diaphams dominatur corpori¬

bus , per univerfas mundi plagas fuum exer¬ cens imperium.

Prout autem confideratur ad extralux, fe ipfam abfque ulla fui diminutione rebus communicat , in momento fe diffundens ra¬ dio non tortuofo , vel finuofo , fed reda , 8c breviffima linea , ad effedum brevius attin¬ gendum a natura inftituta: quam quidem agendi rationem omnia agentia naturalia ae¬ mulari videntur, ut poftea videbitur. Quan¬ to autem defcendit inferius, tanto plures e- mittit radios, cujus conus fit in ipfa luce vel¬ uti fronte ; bafis autem in medio , vel obj e- do illuftrato , adeoque ut quaquaverfum radii diffundantur , ficuti centrum, feu pun- dum , aut centrum circuli in totam circum¬ ferentiam innumeris lineis uniformiter dif- formi illuminatione diffunditur, ut poftea declarabitur.

Prout vero lux recipitur in medio, con- ftateam omnes medii particulas illuftrare, ac velifti informes animare. In medio quo- quefubinde aut refleditur, aut refringitur, de quibus fuse in Arte Anacamptica, & Ana- claftica tradatum reperies : prout vero in fuo termino fpedatur , hanc proprietatem Habet, ut corpora quantumvis opaca, aut etiam ex parte diaphana , perfpicua reddat , a tenebris , difcuffa caligine, liberet, omnes colores manifeftet , quos fine luce emitti nulla ratione poffe experientia rios docet: imo non colores tantum , fed & rerum ma¬ gnitudinem, figuram, numerum, motum.

21

'PhotiJfin

quietem, unitatem, afperitatem, levitatem, acumen , aqualitacem , inaequalitatem , fi- miiitudinem , diflimilitudinem , extenfio- hem, propinquitatem, diftantiam, fi tum , divifionem,pulchritudinem,turpitudinem, opacitatem , & diaphanitatem , tempus a- dlbnum , &paflionum oftendit. Inter alias tamen proprietates diffufio illius per me- . dium adeo admirabilis eft , utfenfu quodam “ nin lucii pradita videatur : nam cum in corpora inci- ^nyllnbZ ditdiaphana, quafi per cognata, latabun- dam fefe infinuat, eaque & penetrat, & qua- quaverfum permeat , ea tota hilaritate lua, & fecunditate replens veluti animat. Opa¬ ca vero objecta quafi naturas fuce contraria , ceu indignatione quadam averfatur, & quafi ca tetigifie ipfam poeniteat ab eis refilit illi- co, cognata repetit, &potius frangi eligit, quam hoftili difparatoque conjungi confior- tio. Si vero aliquid occurrat alicubi in opa¬ co foramen , per illud fefe praecipitans ela- bitur , & veluti hac fuga gloriabunda latius, atque amplius , quam foramen contraria parte fe ofientans, tenebrarum regno illu¬ dere videtur; verbo, tanto lumen fefe am¬ plificandi tenetur defiderio, ut, quo quo mo¬ do poteft, id faciat, imo in angultiflima qua¬ que foramina fefe colligere non dedignatur,

' dummodo per illa in amplius fe fundat; trans enim foramina quaecumque, quanta- cumque , & qualiacumque tranfire non in¬ dignatur , & trans ea maj us quam in forami-

70 'Difquifito. ne, & latius fefe offendere* remanere tamen ibi dedignatur. Si quis obftrudo foramine idcarceri mancipare nitatur, rem omnis car- Ceris , & repaguli impatientem hocipfo lu¬ men retineret. Si quis vero ingenue agens tranfitum per quodeumque foramen prae¬ buerit, tunc intra fifluram benigne, feinfi- nuando, inperfediflimam omnium orbicu¬ larem fcilicet figuram magnifice fe expan¬ dendo quanto perfedionis amore teneatur, palam oftentat. Neque tamen in ullo fora¬ minum tranfitu conftringitur, autdenfatur, etfi lucidius ibidem, etfi multum a forami¬ ne femotum, dilatatumque rarius, hocipfo. indicans vires fuas fonti viciniores efle for¬ tiores, dum quanto foramini propihs, tan¬ to illuminet vivacius , etfi anguftius, majori vero digreflu latius quidem illuminat ; fed languidius* quafi inter angi portus fifliira- rum foraminumque ftridum , coardatum- que, vires, & robur afilimat; dilatatum ve¬ ro, feu in diverfa abiens, diftrida difunita- que virtute evadat imbecillius. Tanrd au¬ tem rarefeit amplius, quanto remotius a fonte fuo difcefTerit, ira ut tandem veluti ni¬ toris proprii oblitum cum umbra conju¬ gium ineat, & tandem contrariis tenebra¬ rum filiis locum cedat.. Vifa igitur wS-’faav lucis naturas &mirificisin rerum Univerfo lufibus, nunc ad particulares ejufdem dotes explicandas calamum convertamus.

CAPUT X.

De natura , & efficientia Luminis in mundo fublunari , ejufque caufali - tatibus , fcholajlica difcjuifitio.

§. I. De neceffitate Luminis.

UMEN neceflarioexi- ftere, fuppofita rerum natura* neque efle ex eo¬ rum genere entium , qu? contingentem habent exiflentiam, communis fapientum opinio eft, at¬ que hifce indudionibus probatur. Inter vi- fibilia maxime locum habent corpora colo¬ rata, qua videri nequeunt, nifipergenefim fuarum imaginum in medio, earumdemque ad oculos tranfmiflionem; funt enim fe fpe-* cies in medio, ficuti adus infubjedo, & for¬ ma quadam in materiafua : cum vero adus adivorum nonfiant , nifi in fubjedo difpo- fito, & forma non nifi in materia determi¬

nate ad eas appropriata producantur , ad proinde Colorum coloratorumque imagines in medio proximam quamdam dilpofitio- nemfubjedi, in quo fiunt , & infunt , requi¬ rant ; erit hac ultima forma , & difpofitio in adum v.ifibilium imaginum fpecies, formaf- que educens, nihil aliud, nifi lumen. Lu¬ men igitur mundo ita neceflarium eft, ut fi¬ ne eo confiftere nequeat : prafertim quod fidera in hac inferiora non agant , nifi lumi¬ ne calorifico, omnis autem generatio rerum calore, fecundo , illo radiorum coeleftium profluvio inferioribus communicato, perfi¬ ciantur, patetmundum fine lumine confi¬ ftere non pofie. Neceflarium igitur mundo Lumen eft.

C3

S. II.

Liber I. @ ars I.

nm

m.

$. 1 1. De finali caufa Luminis.

Finalis Luminis caufa alia eft communis, alia propria : communis triplex eft, Deus , Mundus, Homo: Deus ad quem tamquam ad ultimum finem coordinata funtoninia, cujufque gratia quascumque fe¬ cundum naturam agunt, agunt omnia:Mun- dus, ad cujus ornatum , &perfeftionem lu¬ men a natura inftitutum eft, fine quo nec KttrftQ- dicipoffet, nec debita fibiperfeftio- negaudere. Homo denique, qui cum finis fit , Philofopho tefte , rerum omnium, finis quoque luminis dicendus eft, cujus natura¬ lis appetitus , eft intelligere , & fcire omnia. Cum haec autem fine fenfibus, potiffimum fine vifus minifterio non poflideantur , ad multas rerum differentias , & ad res intime cognofcendas , neceffarium prorsus illud lumen fuit.Propria caufa finalis triplex quo¬ que eft, Calor, Color, Lux. Calor omnium generationum author , ad cujus gencfim nil nifi lumen inftitutem videtur, underefte Philofophus ma/op apy)v Hpywfa Solem prin¬ cipium generativum vocat , genefefque re¬ rum fublunarium non nifi a Solis calore ad nos accedentes calores fieri credidit. Color vero , ad cujUs fpeciei aftu vifibilis produ- ftionem lumen folum a natura datum eft, ut paulo ante demonftratum fuit: tum deni¬ que lux, feu corpus lucidum, cujus viden¬ di gratia lumen eft veluti fpecies quasdam reprasfentativa, cujus lumen ceu inftrumen- tum quoddam ad qalorem in inferioribus producendum defervit,

, $. III. De caula materiali Luminis.

TD Lato caufam luminis materialem vo- luit effe ra» \sasKH(uttt myia nv xorpav, Zj

mv-r*. 7» wKirftov raVn , lucis fubjeftum effe totum mundum , & omnia ejus corpora ; Ariftoteles vero is cutIm v'a imv Situ J)ct<puw

0 Siuftaa, id eft, luminis materialem cau¬ fam effe perfpicuum, ut perfpicuum. Utra- que bona eft. Quas tamen ut intelligantur, notandum eft : Perfpicuorum duo genera effe, perfpicuum indeterminatum, uti om¬ nia diaphana : &perfpicuum terminatum , ut funt omnia opaca , 8c colorata corpora ; Illud perfpicuitatem in omnibus partibus extimis, & intimis; hoc in extima tantum

prtrmuipm mrnnnitn i admiffif

n ergo materia proxima eit corpus penpi- cuum , in quo genere analogo praecipuum analogarum eft.perfpicuum diaphanum, ut aer, aqua, vitrum , & id generis, quas lumen intrinfecus admittunt; minus praecipuum

analogatum eft perfpicuum , ut Lu¬

na, terra, miftum, coloratum, & alia, quae lumen accipiunt in fola fuperficie, in qua folam habent perfpicuitatem ab. externo diaphano genitam , fi quidem omnis natura ejus eft ef lenti x procreatrix, qualis ipfa eft, quemadmodum fapienter lib. 3 . phyficor. tradit Ariftoteles.

$. IV. De caufa formali Luminis.

CUm fubftantias praeter alia in eo diffe¬ rant ab accidentibus quod illae quiddi- tative ; haec autem per additamentum fub- je<5ti definiantur ; fit, ut genus , quod in de¬ finitione fubftantiarum defignat materiam , in definitione accidentium defignet for¬ mam. Cum vero accidentia fintaftus, & for¬ ma fubj efti fui , lumenque fpeciale fit actus & forma perfpicui corporis , ne quis obji¬ ciat, formae formam effe in eodem cenfu; praemittimus, accidentia, quae omnia funt formas partium , erga fuam materiam effe proprias, formas totius a fcholis appellatas, quae funt eorumdem caufas genericas ; ut ni¬ hil aliud fit quaerere formalem caufam acci¬ dentis, quam genus, ad quod reducatur vel¬ uti fpecies, qua nimirum ex genere fuo lu¬ men eft forma ’, nec aliam caufam formalem, phy ficam habet, quam feipfam. Nam cum. rerum omnium fuprema genera ad fubftan- tiam, & accidens revocentur , lumen non effefubftantiam, fed accidens , ac proinde formam phyficam , hifce argumentis mani- feftum faciemus.

I. Omne quod a luce , vel lucido forma- liter oritur, ficutalbedo , &album,id omne eft accidens: At a luce formaliter produci¬ tur lumen; ergo lumen non eft fubftantia , fed accidens : fi enim a luce produceretur fubftantia, ageret ultra vires fuas, procreans quidfe ipfaperfeftius , quod eft abfurdum : ergo lumen accidens eft, non fubftantia.

II. Quod ad eft, velabeft fine fubjefti corruptione, eft accidens; lumen aeri, per- fpicuoque adeft & abeft fine ejufdem corru¬ ptione : ergo lumen eft imago lucis, fpecief- que vifibilis rei lucidas; at imago facultati cognitrici reprasfentans objeftum non eft fubftantia, fedaccidens ; ergo.

III. Quod remitti , & intendi poteft , accidens eft ; lumen intendi , ac remittipo- tefttum ad condenfionem, rarefaftionem- que fubj eft i perfpicui , . tum ad vicinitatem diftantiamque lucidi, a quo producitur, tum ad majorem , minorem que perfeftionem opaci corporis cum perfpicuo corpore:efgo.

I V. Quod advenitentiinaftu, accidens eft , non autem forma fubftantialis : lumen advenit astheri, aeri, aliifque perfpicuis cor¬ poribus, quas funt entia in aftu : ergo.

V. Finis

Quomodo cor pm luci¬ dum lumen in perfpicuo producat^

Lumen non educi¬ tur i poten¬ ti t materie.

Vhotlfmorum 'Difjuijttio.

Y. Finis & terminus alterationis , qua; fit eodem manente fubjefto, non eft forma fubftantialis, fed accidens: lumen eft finis illimunationis,qua; eft alteratio fa£ta inter tenebras, & lucem eodem manentefubjecto perfpico ; ergo. Cum vero lumen non fit quantitas, neque relatio, neque adtio, ne- ceffario in ca tego rise qualitatis album adferi- betur , & quidem in tertio genere qualitatis conftitutum ; atque ex earum paffibiiium qualitatem cenfueft, qua; paflionem effi¬ ciunt in fenfu. Formalem igitur caufam lu¬ minis affignavimus, quod ex genere fuoi- pfum fit accidens, & forma phyfica. Side caufi formali metaphyfica ageretur, dicere¬ mus illam efie , quae in difinitione metaphy- fica luminis habet locum differentia

fecus advenire a perfecta luce quod ita de¬ ni onftro. Formam educi e petentia mate¬ ria; fu bjccta; , nihil aliud eft proprie , quam formam oriri a generante per tranfamtatio- nem materia; fubftrata; habentis in fe quod- f. dam illius fornue rudimentum : at nullara- u tione hoc lumini competere poteft; fed dia- p phano extrinfecus id ut adveniat oportet, quia lumen e lucido producitur in Diapha- no , ficut fpecies producuntur in aere ; fpe¬ cies autem fenfibiles, ut objectorum fimu- lacra , ab obj e£tis in medio , & in organo fen- • fuum gignuntur, non per earum" eductio- nem ex materis patientis poteftate , fed po¬ tius ab obj ecto inducuntur in materiam : er- •go lumen non educitur ex poteftate mate¬ ris : quod & ratio convincit , fiquidem in eo¬ dem medio ficut funt, &gigunturab obje- itis contrariis forms contrans , ut nigrum,

& album; ita fubjeftum idem nequit efie .in ultima difpofitione ad formas contrarias; fornis vero, qux de potentia materis edu- - cuntur, adformas contrarias contraris funt difpofitiones tergo. Iterum, forma, qus na- fcitur immediate ad prsfentiam fui efficien¬ tis, & ad abfentiam immediate -denafei^ non educitur e potentia materis ; talis for¬ ma lumen eft , ergo. Sicut denique imago vultus noftri non educitur e potentia fpe- culi; in quo formatur nobis prsfentibus/ita & lumen : ergo lumen non educitur e pote¬ ftate materis. Quod erat propofitum. Et confirmari poteft eo, quod Jpecies intentio- nales dicuntur fpiritualiores quam cstera • accidentia, minulque materiales.

Corollarium Secundum. *

U Inc fequitur qupque originem luminis 'non efie fimplicem in diaphano ema¬ nationem, fed veram productionem nixam adtione lucis, fiquidem lumen non produci¬ tur , caufa efficiente otiofa, five nihil ope¬ rante. Quemadmodum rifibilitas in homi¬ ne confequitur animae rationalis eilentiam nihil molientem , &c magnitudo in corpore naturali naturam materis nihil agentis confequitur ; a lucido.corpore realiter ope¬ rante , vere , & realiter producitur. Qus- ■ sumque enim per emanationem ab aliquo profluunt, ab eo dependent , ut affeftiones, paffionefque a caufa formali, vel matereiali: fed in praecedentibus demonftratum eft, lu¬ cidum corpus non formalem, ‘nec materia¬ lem , fed efficientem caufam efie ; ergo per fimplicem emanationem oriri non poteft; fed per productionem realem agentis ope¬ rationi reali innixam. Iterum, qusper fim¬ plicem emanationem ab aliquo fiunt, ea ut plurimum haterogenea funt ; fed lumen eft tia materis perfectae diaphans , fed ei extrin- imago lucis, & illi fimile , & homogeneum;

• ' * ' ' ergo

ib V. De caufa efficiente Luminis.

P' Aufa itaque luminis princeps, totalis, & adaequata, & principium, quod lu¬ men in perfpicuo generat , eft corpus luci¬ dum abfolute, quodfimplice fua prsfcntia de fe fundit lumen , & ipfurn generat per fimplicem adtionem in perfpicuo , quale- cumque id fuerit. Caufa partialis effectrix luminis , & principium , quo primo lucidum corpus efficit lumen in perfpicuo, eft lux, forma videlicet conftituens lucidum in efie* lucidi , quam formam confequitur lumen in diaphano, ficuti colorum imago vifibilisin medio, & umbra in lumine , corporis con¬ fequitur opacitatem. Non alia ratione ignis ardens in rogo calorem gignit in aere , qui calor aeris^confimilem generat in ad filanti¬ bus, qui tamen non ab aere , fed igne primo calefactionis principio calefieri dicuntur. Siciiti igitur calor Ipeciem quidem fui in aere gignit afficientem homines , ita corpus lucidum fimulacrum &fpeciem lucis, vifi- bile videlicet lumen in perfpicuo produ¬ cit, uti vultus hominis in fpeculo fui ima¬ ginem ; ac veluti coloratum corpus co¬ loris fui imaginem in diaphano illumina¬ to. .Sicut vero coloratum corpus imaginem fui fundit in medio non ab uno puncto tan¬ tum, fedatotafuperficie; ita lumen lucidi corporis imago non ab uno punCto lucidi corporis,necab ejufdem tantum centro,feda toto ej us fuperficie lucida diffundatur. Cau¬ fa igitur effectiva adsquata luminis eft cor- 'us-lucidum, qua tale; primaria quidem illius itix eftqualitas, cuj us genuina imago, fpecief- que lumeneft in medio perfpicuo produCtu.

Corollarium Primum.

p X quibus patet, lumen in fui generatio- ne a corpore lucido nqn educi de poten-

p

hi

noneftfim-

plex ematui tio,fed vera produftio.

it

ilipf

ii

Is

H

• crg° Per veram Se reaiem produftionem oritur a luce tanquam acaufa efficiente.

Corollarium T ertium.

*p Atet irntur, lumen nihil aliud efle , nili |»3k r fenfibilem qualitatem phyfice p:odu- ftam a corpore lucido praefefcte in corpore perfpicuo , cui afliftit procreativa caloris

Liber I. (Pars I.

detecliva colorem , & repraefentativa fenfui lucidorum, a quibus diu confervari poteil in diapliano. Qruc quidem definitio caulas omnes luminis attingit , formalem , dum il¬ lud dicit qualitatem fenfibilem ; materia¬ lem,’ dum corpori diaphano id afliftere ; efie- dricem , dum id reali efficientia a corpore lucido confervari ; finalem denique , dum prcdudivu calaris, detedivum caloris dicit. 4

CAPUT XI.

T>e admirandis luminis facultatibus in producendis natur# fublunaris prodigiis.

.1 R A M luminis fertilita¬ tem agendique effica¬ ciam efie , non aliunde melius patet, quam ex mirandis , qua' pingit, & fingit in aere , miraculis.

- s 'Quaeritur igitur , qua efficientia ea praflet. Quod ut fiat : notan¬ dum eft, lumen niti femper in omnibus fibi fimile procreare , atque in hoc affimilari a- genti univoco fibi fimile in lpecie produce¬ re aftedanti : lumen autem revera paffim a lumine generari, experientia luculenter do¬ cet: primo enim lumen radiorum generat lumen aliud extra radios in aere contermi¬ no : quod fi quis neget , eadem opera aerem tenebrofum negaverit: quod' cum abfur- dum fit , & experientiae reclamet , neceflario lumen fibi con fimile aliud generare dicen¬ dum eft. - Deinde notum* eft, lumen, cum ex corpSre opaco, terfoque repercufum , tum

in medio denfiorirefradum, lumen produ¬ cere, quod pro varietate materiae, & pro di- verfitate primi efficientis varias nancifcitur appellationes; de quibns accipe fequentia experimenta.

Experimentum Primum.

Ut

SI in fcutella quapiam xruginaeum colo¬ rem aqua vitae, five ftillatitio liquore • commifcueris , & deinde praeparatum hu¬ morem accenderis; videbis non fine admi¬ ratione flammam intenfo colore virentem: fi vero cinnabarim diifto liquore commi¬ fcueris, accenfus liquor intenfiffimi ruboris flammam tibi ex hibebit. Si praeterea ful- phur eidem admifeueris , caeruleam flam¬ mam habebis, eandem quidem flammam, fedpro diverfitate materiae, aqua nutrimen- .. >• /- -- jr--n(qam>

tum acquirit, diverfimode tin< Experimentum Secundum J)e colore apparente. ,

A Ccipefphaeram vitream aqua lim pidiffi J ipfa lumen Solis in cidens in oculum ttium ma repletajii,camq; ita exponito, ut ex reflefti poffit;Sitfphsra B C D.oculusE, A&

i fhotlfniormn Ejfeftu*. radii Solis terminantes & videbis in D, pun- do intenfifTimum ruborem ; mutato vero angulo, videbis colorem illum manifgfte va¬ riatum ex rubro in puniceum flavo milium.

In K, quoque idem limulacrum coloris ru¬ bei apparebit; etfi multo, quam in D, debi¬ lius ; cujus quidem alia ratio non eft, nili va¬ ria in medio denfiori refradio , veluti per diverfosgradusdeficiensin diverfos colores abit, cum color diverfus inhujufmodi ru¬ beis corporibus apparens nihil aliud fit , nili lux per varias refradiones varie affeda: ita lumen Solis incidens in B,<pundum fphxrac in medio refradum denfiori incidit in C, & hinc reflexum repercutitur in D, & deinde ex D, refradum denuo , tandem oculum E, petit. Cum igitur hic lumen bis refringatur,

1‘emel in homogeneo medio reflexum , tan¬ dem ad H, pervenit; neceflario illud varie debilitatum a nativa fua claritate quafi in umbratilem quandam lucem degeneratum , oculo tandem accidit; atque hujufmodi re- fradionem multiplicem caulam ede colo¬ rum, inde patet, quod in K, rubor multo variat a rubore in D, utpote qui ad puni¬ ceum vergat ; qui color cum remotior fit a colore albo , quem lux jrefert in pundo D, plures quoque refradiones eam pati neceffe eft; radius enim Solis F, in G, in¬ cidens , refringitur in H, hinc in I, & ex I, inK, ex hinc denique in oculum E, Vi¬ des igitur tanto umbrofiorem fieri colo¬ rem, quanto plures admiferit refradiones in aliquo corpore circulari , live polyedro dia- phano . V erum cum de hifce & fimilibus ex profeflo in Magia noftraCatoptrica agamus, eo ledorem remittimus. Sufficit nobis, co¬ lores omnes apparentes nihil aliud ede , quam lumen Solis in medio denfiori, qua re¬ flexione, qua refradione, diverfimodeaffe- dum, quod tanto a nativo lucis colore difce- dit remotius , quanto per varias refradiones tanquamper multiplices fuperficies corpo¬ ris , quod tranfit magis fuerit debilitatum umbrofiufque redditum. Sed hacc in fequen- tibusfufius.

Quoniam igitur lumea incidentia gene¬ rat lumen , & repercuffiones in fuperficie fpeculi , feu diaphani terminati, & refradio¬ nes etiam in fecundo diaphano denfiori ;

quod quidem fecundum lumen utrimque nuncupatur nomine fulgoris , atque fplen- doris ; Deinceps quoniam ab hoc fecundo lu mine generatur tertium lumen extra pun- dum refledionis , & extra materiam refra- dionis in diaphano , lumen , inquam refle¬ xum , & refradum; fit ut inde lux varie mo¬ dificata , varias colorum rationes adipifca- tur. Ita a radiis Solis mane in vaporibusho- rizontiuni refradis, oritur rubedo quasdam Cdlor(S ^ coeli intenfa , quam aurora principium dici- rore, mus; & nihil aliud eft, quam Solisdux varie,

& profundiori in medio refrada; qui rubor tanto plus ad luminis eftentiam accedit , quanto Sol horizonti magis magifque ap- proximaverit, quantoque major athmofph?- tx pars fuerit illuftrata. Idem dicendum eft de Solis radiis in vapore partis horizontis occidui, crepufculum que vefpertinum con- ftituentibus refradis, ubi clare videtur ex lucido, claro, & fereno, lumine Solis hori- zontem ftringentis , in flavum , & croceum, hinc in rubeum, ex rubeo in caeruleum, & hinc in tenebroiam umbram definere : quae quidem colorum diverfitas ex Varia refle¬ xione confiniorum lucis & umbrat in medio rariori origionem trahit.

Porro a radiis iifdem exceptis etiam vi¬ gente die refradis, in nube rofcida Soliop- ColMit- pofita generatur lumen coloratum & varie¬ gatum iridis, de quibus in Magia noftra Ca- toptrica. A radiis iifdem folaribus in nube Soli fuppofita fiunt mplAia , feu lumen gene¬ ratur geminati, aut triplicati Solis. Ab iif¬ dem radiis refradis omnes nubium , virga¬ rum, arearum , fovearum, aliarumqueme- teorologicarum imprdfionum nafcuntur colores; Coelorum quoque , Cometarum¬ que phamomena originem trahunt. Ita ergo lumen ut agens univocum generat in perfpi- cuo , feu diaphano novum lumen , aut ej uf- dem fpeciei , ut lumen fecundum repercuf- fum , fiveab aere extra radios, feu a fpeculo extra reditudinem lucidi, refradumquea fecundo diaphano lpeciem radiorum non mutante, aut diverfie quodammodo fpeciei & ejufdem generis proximi, ut lumen lecun- dum refradum in nube, ac vapore fubfpe- eievel iridis, vel virgarum, vel pareliorum, vel aliorum id generis.

D

C A-

$6

Liber I. Pars X.

caput xii.

Quomodo Lumen generet colorum Vtf biles J^ecies in medio.

UPPONO primo con¬ tra quofdam, quiexifti- marunt lumen efficien¬ ter quoque colores pro¬ ducere in corporibus co¬ loratis ; deinde lumen non efle caufam inftru- mentalem; neque totalem producendarum fpecierum vifibilium. Non prius, quia in tali productione lumen ageret ut habitus; habitus autem caufa inftr umcntalis efTe ne¬ quit. Non pofterius , quoniam in ea produ¬ ctione colores maxime operantur, quibus lumen cooperatur : nam lumen de fe nullas in perfpicuo colorum imagines producere potefbcum enim lumen fe habeat ad omnes diaphani partes indifferenter; non eft ratio , cur in hac parte potius, quamimfta, ru¬ brum, album, aut alterum colorem gene¬ ret. Tota igitur ac fola efficientia luminis hoc prsftat , quod attollat colores omnes, ut fine materis fibi fubjefts minifterio fin- guli imaginem fui vifibilem in diaphano procreare valeant. Agit igitur lumen in effi¬ cientia colorum , ut principium quo, five ut agens primarium partiale; non quidem ut forma coloris, cum color ex fe verum ha¬ beat fui produftionis fimulacrum , fed ut a- gens colores fupra fubje&s fibi materia? conditionem ad immaterialem utcumque

fui ipforum fimilitudinem producendam elevans : nam cum color fit forma materis immerfa, lumen vero ab omni materis con¬ tagione remota; formavero materialis ad operandum fit inepta , neque fe fupra mate¬ riam elevare poffit ; neceflario principio in¬ diget immateriali , quod fupra materis fus conditionem ad aliquid a fubj e<fta materia independens producendum elevatur : quod quidem nihil aliud eft , quam lumen ; hoc

enim colori junftum efficit ut colorformct

in diaphano fpeciem vifibilem, ceu fui quod¬ dam ab omni fubjecta materia femotum fi¬ mulacrum, in medio inquam producat ima¬ ginem ea prorfus ratione , qua intelledlus agens efficit , ut phantafmata in organo ma¬ teriali imaginationis ftabulantia , fub condi¬ tionibus individuantibus , materialibufque, non cooperante ipfis phantafmatis organo materiali, nec ulla conditione individuante, defe in mente pofTibili fuam ipforum imagi¬ nem penitus immaterialem producere pof- fint. Quod igitur fpecies coloris fitimma- terialis,id habet a lumine immateriali;quod vero fit objecti reprsfentativi certi coloris, non habet a lumine ad omnes colores indif- ferente,fedadeterminato colore, a quo pro* I ducitur. Verum de hifce vide fufius infe- quentibus.

CAPUT XIII.

Quomodo per lumen calor generetur in terra, in aere, five athmojfihara .

B UPPONO primo, lumen adpro- duclionem caloris effe agens s- quivocum : fiquidem ignis nofter fi calefacit , formaliter & ut agens univocum calefacit , non autem in quan¬ tum lucidus eft ; ita enim agens squivocum eft; eft enim proprium univocorum agen¬ tium, fibi fimilia , ficuti squivocorum dif- fimilia fibi , producere. Si enim ignis cale¬ faceret in quantum eft lucidus, certe can¬ dela; alicujus , aut ficciffimarum ftipularum flamma multo intenfiorem calorem produ¬ ceret quam carbo feu ferrum candefcens; quod experientis repugnat: ergo non uni¬ voce , fedsquivoce ignis calefacit.

Suppono fecundo, lumen non ubique ca¬

lorem producere , fed in materia caloris ap- propriatamon in sthere ob expanfi corporis tenuitate : nec in aqua immediate, ut poftea videbitur : neque in abyffo telluris, propter opacitatem, &craffitiem molis impediente.

Reftat igitur calorem produci per lumen in folis mundanorum corporum fuperficie-

bus. Quomodo autem id fiat, jam explican- Q^ndo «-

dum eft- Notandum igitur aerem natura hrfnMt fua calidum, &humidumeffe, atque ucraf- m' que qualitates valde remiffas habere , ac proinde aerem ob fubtilitatem fuam facile in ignem mutabilem. Cum igitur experien* tia doceat , caloris limam ficcitatem effe.ut- pote qui humiditate retufa illa valde acua- Calor!im tur, diminaturque. Cum praeterea hu- 3»«, midum

Thotif morum

midum fit veluti gluten quoddam , quo par¬ tes corporeas ad" invicem connexa conti¬ nuentur ? certe purtium .continuitas tolli .nequit, nifi prius humjditas agglutinans fixe- ,-rit iublata., ejus produ&rix, tum conferva- trix; Humiditas vero illa tolletur, fi partes •aeris continuatae incidantur, atque in minu- tifiimas partes veluti diffindantur. Ad hanc autem partium in ciffio nem peragendam , ni- prStJ hil aptius eft fubtili illa radiorfem folarium imfiitne in partes denfiores propagatione , qute qui- dem tant° efficacius agent , quanto radii illi mfih. in corpora opaca , crafiaque’ reftius il- labentur : tanto autem retftius illabentur, quanto in :.tellurisi reliquo¬

rumque mundanorum corporum fuperfi- cies normalius fe infinuaverint : Radiis e- nim difta ratione incidentibus , cum in opa¬ ce» corpore ulterior non detur tranfitus, ra¬ diorum in fe refloxorum ex infinita quadam multiplicatione aerem meationi, u», ut cum Philofopho loquar, vehemens quoque aeris fequaturincifio , minutiffimaque veluti dif- ciffio ; difcionem vero humiditatis per con-' tinui dillblutionem, diminurio ; humiditatis vero diminutionem exterminationemque heceftario confequetur vehemens aeris- rari¬ tas; hanc calefa&io excipit) &fubinde quo¬ que ignitio, feu in igneam fubftantiam mu¬ tatio; aerem autem continua radiorum fola¬ rium vibratione diflolvi difgregarique , is fo- lusnefcire potuerit , cui lumen ex vehemen¬ ti difgregationis , diflplutionifque, qua pol¬ let virtute, in organo vifiyo dolorem effice¬ re nefcit. Unde non fine ratione ipecies fen- fibilium exceffivas, exuperantiislenfus cor¬ rumpi Philofophus ftatuit : folvitiir enim organi forma, & proinde unitas, & integri¬ tas, partiumque corporearum continuitas a forma , -& anima illis inexiftens. Lumen igitur intenfum poteft dolorem in oculis ex- . citare,eOrumque Conftitutionem diflolvete; eftque commune omnium Opticorum do¬ gma. Si igitur corporeas partes lumen -dif- folvere poteft, quatito facilius , meliufque stgitu corpulentiam aeris inulto corporeo organo fytnbvti fubtiliorem ; tenuioremque? Certe antiqui 'saiiT™ ad hanc virtutis vim diflolutivam figriifican- dam, non incongrue fymbolo fagittarum Apollinis manibus infertarum, ad vehemen¬ tiam in caloris productione, folariumque ra¬ diorum aftivit-atem occulte indigitandam, ufifunt. Verum dehilbe vide Aftronbmiam noftram hieroglyphiam,ubi multa curio fa,

& erudita ad hanc rem pertinentia reperies.

F x dictis igitur patet, qui lumen caufa ca¬ loris fit non cx motu, quo movetur, fed po¬ tius ex motu, quo movet, & dilTolvitaeris lenti, humidique pertinaciam , quafuperata «alorem fequi necefle eft.

Effetius, 7..j

Cotlfe&arium.

OT fnc patet prirtio, cur loca asquino&iali ; vicinora majores calores, asltulque pa¬ tiantur. Cum enim folares radii in fe reflexi vehementes caufent aeris difeiffiones, yelie-

menteih quoque calorem fequi necefle eftv qui quidem tanto erit vehementior , quanto ad normaleme reflexion propius acceflerit. Hinc Zona torrida Solis re<fta incumbentis ffiftu Ariftoteli prope reddebantur inaccefta. Sed rem demonftremus. Sit terra A. Sol B. quoniam igitur Sol radiis fuis terram A. fub Zona torrida ferit normaliter, illi refillentes infeipfos ex maxima aeris difeiffione , calo¬ res efficaciffimds mirifiea <juadam propor¬ tione in loco angufto multiplicati caufa- bunt : At fub fphaera obliqua cum radii fola- res incidant lateraliter, & oblique ex L re-' flexi in O , juxta angulorum acumen , vel obtufitatem, vim quoque caloris intendi re- mittique necefle eft. Quanto enim major & acutior fuerit triangulus feftionis ridiorum L N O, tanto quoque majorem in fubje&is terras locis calo re m gig n i necefle eft. Sed fub fphaera frigida, feu parallela, cum radii fola- res in R obtufiflimum anguium cum terra conftituantqieceflario obtufior quoq; calor nafcitur,imo nullu penitus fc&ionis radioru triangulum efficiunt. Hinc perpetuo dam-

D % nata

-Annua of- laris motu in diurnos comparatio _

tuH* frigi¬ da.

Lunaris vis virtute So¬ lis mi fi*.

Lunaris mtnfirutts motus ad. annum [obi¬ rem compa¬ rati».

^% Liber I.

nata gelu rigefcit Zona. Sed haec clariora funt , quam ut dici deb eant.

Hinc patet quoque, quod ficut fe habet annua Solis accedentis, recedentifque fupra aliquem horizontem radiatio ; ita lcfe quo¬ que habeat diurna ejufdem fupra horizon¬ tem radiatio. Quo enim annuafua convcr- fione vertici noftro. fuerit propinquior ■, & quo fingulis diebus meridiano fuerit vici-

Tars I.

nior, tanto quoque majorem asilus inten¬ tionem acquiret; ita utfol horizontalis hy- bernos, meridianus vero asftivos nobis ra¬ dios perfecte referat , fitque quatuor anni partium cum partibus diei mirifica quaedam proportio , & exadiffima dimenfio. Ve¬ rum de hifce vide plura in arte noftra Ana- xlaftica. x

CAPUT XIV.

Calor frigiditatem , ficcitatem, humiditatem in fublunari mundo producat.

OVUM fane cuipiam ™ Videri poteft , quomodo ab eadem caufii efficiente in eadem materia diverfi, 'contrarii que effedus ca- loris, & frigoris, humidi- r ‘ - *- • ■

loris, & rngons, liumicii- ^ tatis, &ficcitatis produci

poffint. Verum ut explicetur ; Nota

nos hic non agere defrigiditate illa, quae tel¬ luri ob radiorum in eam iliabentium obtu- fitatem contingit, cum ille caloris defedus nequaquam fit ex parte Solis , fed ex parte telluris lucem Solis commode non potentis excipere: neque agitur hic de frigore no- dnirno abfentiam Solis confequente, eft e- nim hasc caufafrigoris per accidens ; fed de frigiditate illa, quam Sol, Luna, carteraque aftra telluri inducunt , iis apprOpriata qua¬ rtam vimire ab Authore naturae adSolisca-

lorem temperandum indita. Prae exteris au¬ tem fideribus Luna hac virtute IrigeiacHva pollet, quam eaquaefequitur rabone terras communicat. C lum enim Luna corpus fri¬ gidae & humidae complexionis habeat , ac veliTti altera quasdam terra ex humore , & terreftribus partibus conditura ; fit, utSolis radii frigiditati Lunae mixti fion jam calidi , fed virtute lunari imbuti in terram reverbe¬ rentur. Nam ut rede mag nus ille Albertus, Lumen Solis receptum a ftellis in profundumftel- larum recipitur. (0 jic incorporatumfellisjtella- rum inducit virtutem, c-mjatque diver [arum qua¬ litatum , fecundum quod di verfificanturjkllre, in quibus incorporatur , effcllum. Habet enim, ut rede Averro es qu oque tradit. Luna lumen ej ufdem Soli s cum frigido temperato, & hu- mido, ut ex lumine Solis habeat calidita- tem moventem , & exfrigido temperato re¬ cipiat temperamentum ; & Philofophus : Quemadmodum Sol totius anni decurfuex acceffione, Sercceffioneanobis, asftatem , & hyemem efficit; ita &c Luna menftruo fuo fpacioin luminisfiuplenitudinem tendens:

in plenilunio vero infyzygiam Solis ten¬ dens lumine in dies diminuto , veluti hye- mis cujufdam rationem induit. Hyemem autem nulla ratione efficeret Luna , nifi Lu¬ nam frigiditatis apud nos procreatricem ef- le diceret. Quas ut melius intelligantur,- Notafecundo , , duplicem efie caufam fri¬ giditatis lunaris , privativam, &pofitivam; priorem non incongrue dicere poffiimus caloris exilitatem , vel abfentiam in fine menfis , qua uti hycmemlunarem diminuta lumine ; ita lumine plena asftatem lunarem efficit. Cur vero plenilunio majus frigus ut cur tempori plurimum ientiamus , quam interlunii tem-j^j«*« pore : hanc caufam {latuimus , quod radii lunares attenuantes , rarefacicntefque fuo mus quam tepore prius a fc-genlto craffiore.m vapo-“g£ rum rofeidorum materiam ; cum aer iildem incidatur, fubtilietur, ncceflario aliquis ex hujufmodi aeris incifione tepor oritur , quo laxatis poris frigus circumflans ad internos humani corporis reeeffiis penetrans mole- ftiori frigore fenfitivas partes percellere in¬ cipit; unde frigus pofitivum refpedu no- ftri: hoc autem non fit interlunii tempore , cum tunc vapores nullo penetrati lumine craffitiem fibi nativam retinentes ad ardio¬ res corporis poros penetrandos inepti fint.

Nativa igitur frigiditate extimam partis fu- perficiem tantum , negata ulteriori tranf- meatione percellunt. Cur etiam plenilunia cnrphmt »• :r flate , quam hyeme , gelidiora fentiantur , caufa cfl , quod medium collatum ad unum fg ^ ‘ extremorum rationem habeat alterius ex- tiamur. tremi : ita asftivas nodes plenilunii ad die¬ rum canicularium sftum temperat® gelidas funt ficuti in balneo aqua tepida frigida fen- titurob majoris circunftantis caloris effica¬ ciam- Accedit, quod plenilunii nodibus tenuiores effedi vapores aqueiin aere infi¬ mo fufpenfi penetrant facilius per cutis po^ ros aci partes humani coiporis interiores, quae fenfu pollentes exquifitiori minimum frigus'

Phatifmorum Ejfeffw. * ip

frigus eorum molefte ferunt. Luna igitur -fticuta. lumine, aquarum frumorumque o- naturahumida.&frigida, radiis Solis eadem i mnium defectus in mari , arboribus , oftrea- qualitate imbutis atnmofphieram qualitate i ceis / corporibus animalium , experientia

eonfimili , id eft , humida, & frigida imbuit radiis Solis eadem qualitate imbutis arhmo- fphxram qualitate eonfimili, id eft, humi- da, & frigida imbuit. Unde confeqtienter aeris quidam lentor, & humiditas, partium¬ que conftipatio , qui funt veluti latibula quadam frigoris, confequuntur. Quodita- que de Luna dicimus , de Saturno qu o que eadem qualitate , qua Luna pollente di¬ ctum fit.

‘Venio ad alteram qualitatem , videlicet humi ditati contrariam, quae ficcitas eft quae quomodo a Luna humida produci poifit, ztfTyS/- Jam explicandum eft. Quemadmodum igi- tatem f ro - tur confumtum radiis Solis humorem calor, ducat. calorem ficcitas neceflario confequitur : Ita

plane alumine Lunse humorem e corpori¬ bus educente ficcitatem utrumque fieri pro¬

babile eft ; etfi enim Luna plena lumine te- Dionyfiacis, ubi Luna hxc de fe profert.

porem adferat humiditatum’ amplificato- _ c,,*» t..*~

rem : aliis tamen rationibus Luna ficcita-

docente , promovet, lunari vero lumine in dies aubtior , &jam apogarum plenitudinis, uti maximam humorum congeriem in mun¬ danis generavit corporibus dita iifdem con- fequenter confumptis per evaporationem fubtilioribus partibus liumidi inducta pu¬ tredine ficcitatem affert ; quia putrefeentia primo fiunthumida, deindeficca. Luna err «oks go lumine fibi a Sole mutuato carnes noCtu IZlldiLn expofitas putredine maxime corrumpens dikb! ex iis nativam humidteatem effluere facit ,

&fic ficcitatem, ut diximus, per accidens adfert. Hinc tertiam quartam Lunte Aftro- logifrccam, St frigidam dicunt, & Maniaci, feiiLunatici , ob melancholice , feu atra: bi¬ lis prasdomimum humiditate cerebri in fic¬ citatem vergente, fuos maxime furo res ex- erere confueverunt , juxta illud Nonni in

■Sum vero Luna Bacchias, non quod folum in aethere menfes volvos

tem inducit : primo enim filens , & folati dc- Sed quod etiam infanice impero, (§ rabiem excito

CAPUT XV.

zSAdira Solaris, Lunari [que luminis in plantas , &* animalia.

v\ Ertum eft in Sole, Lu- na, Stellis, praaer lucem, calorem ceteraique qua- U^atos primas , alias ad- ihic qualitates inefle , ut rari quidam , & prorfus paratio x i effectus demon ftrant. Qua: certe nulli alteri ; nifi latenti virtutis miraculo adlcribi poffimt. «Si enim hujufmodi effeCtus primarum qualitatum ope perficeret, necefiario omnibus rebus di¬ ctis primis qualitatibus pollentibus impri¬ mi deberet : quod tamen non compertum eft. Verbi gratia, fi Magnes trahit ferrum, quia id frigidum, & ficcumeft, & fibi confi¬ xile in temperamento certe non eft ratio, cur non fimili ratione omnia ficca,‘&frigida trahat. Nulla igitur ratione effeCtus ille tra- ftivus Magnetis in primas qualitates conji¬ ciendus eft,fed in vim , feu peculiarem quamdam qualitatem ex Magnetica: eden¬ tia: abyflo immediate fluentem. Ita fi Sol, &Luna cum lapidibus, plantis , animalibus,' certam., quandam fympathiam haberent, qiiia ipfa ficca , calida, frigida , humida , cer¬ te in omnibus hujufmodi complexionis

corporibus fimiles effeftus producerent, quod tamen experientia: repugnat , alia igi¬ tur qualitate id prarftare dubium nullum efle debet : Conftac enim certos elTc lapides L^isfde- inde diCtos feleniticos, qui Lunae motiim in omnibus exprimant , cujufinodi Pro cius quoque lib. i . de Sacrificio & Magia memi¬ nit fe habuifle, qui omnes Lunae mutatio¬ nes, incrementa, decrementaque iubirent.

De hujufmodi quoque lapide exlndiismira Mir“ refertMizaldus.Lapis eratfphaericus magni- tudiniSovi columbini , picei coloris, hic in- crementa , decrementaque lunaris lucis ex¬ primebat per maculam quamdam lucidam, quae cum Luna crefcente crefcebat/ decre- Icebat cum decrefcente , ita ut novilunii tempore inftar grani milii compareret, plena vero Luna pifi magnitudinem exprimeret: neque folum dictas Luna: phafes; fed & mo¬ tus cjufdem affectabat. Et ne impoftura fubefie videretur; addit M-izaldus fe hujus reiinpradentia celebris illius Orontii Finei Mathematici Regii, unius integri menfis experimentum fumpfifie; & rem pure na¬ turalem , & tanquam maximum naturi mi¬ raculum ab omnibus approbatum lapidem*

D j taiL

p

'JLiber /.

tandem dono 'Anglis Regi ttanihuflufflu CerteMizaldo alias fhperflitiofo, 8c fimplici quadam credulitate in hujufmodi facile, & plenis velis 'ni t>veri folito , fidem nulla ra- tioneadfiibereni, nifi luijits rei experimenta in aliis qiioijde 'obfervacem. Novi ego ex¬ ii perientia propria, quemadmodumLepor in

Mvindo meo M.agnerico videre poterit, rem quamdam, qua; le immobili conflantia <ad bolem vertat ; Aovi & fimilia binarii terra: miracula. Memini quoqueiiic in Recondi¬ torio antiquitatefii Claudii Mpnedrii hic Roma: vidifle lapidem inflar criftalli, iA 'cu¬ jus meditullio mira ratione incorruptibilis quidam a natura infitus liquor juxta Solis ifceiifum, defcenfi;imqu'e, hinc inde agitaba- tu r: &c doleo vehementer pofl mortem didi Menedrii totum hunc raritatum thelaurum varias divenditum ita paulatim fuiffe diffipa- tlim, ut cum praeter multa alia , tumpotiffi- raum hunc lapillum inquirerem, quidem vefligium ejus amplus, utpoteirt complo¬ rando hujufmodi rerum ditfipatione , vel perditum , vel reliqua: Congeriei lapidum cpmniifluni reperire potuerim. Certum ta¬ men efl, quod loquor , cujus rationem natu¬ ralem in Mundo noflro Magnetico datam repertos fol. 75A.

Refert Cardanuslib.de judiciis aflrologi- cis , Clementem VII. habuiffe gemmam Solarem didam Helitem,qus auream habe¬ bat maculam , juxta Solis niotum fingulis diebus cum eoaem oriente, occidentque cir- cumadam. Similia leges de flatuta Solis a Boetio Ravenna: fab refada, quae fe cum So¬ li pef netuo vertebar, ut efl apud Hierony¬ mum Rubium de AntiljuitatS RaVenns. Quorum omnium veras rationes per expe¬ rimenta irrefragabilia in magia lucis &um brs oflen demus , ubi & Ledor multa prs- elara , & curiofa reperiet. Non dicam hic de experientiis argent, ferri , Mercurii , cstero- rumque mineralium effectibus , ut qui hanc materiam Mundo noflro fubtertaneo ex prpfeflb’ rcfervaVerimus , qua: cum Sole» Lu¬ na, Stellis, mirain quandam concordiam te¬ nere is folus novit, quem de hifce effedibus (oUr"*U- experimenta certiorem reddiderit. Sed *arcs! venio 8t plantas , in quibus.maxima quoque lucida: fobolis copia fe offert : tantis ami¬ citis vinculis dum Solis, Lunae, Stellarum¬ que lucibus conjunda,ut nullalcationeab iis lcpararl poffe videantur. Vide qus curiose tradavimus de hac materia in noflro Mun¬ do Magnetico' cap. Magnetifmo. planeta¬ rum, five deHeliotropiorum , & Selcnotro- piorum virtute mirabili. Neque in herbas, & plantas duntaxat, led&in animalia miram quamdam vim obtinet facundum illud Solis

<?<Ws r.

& Lunae femen varie afiedi luminis Plinius ftnmzt ait formicas opera fuaad lumen Lunae dif- ponere; fi lumine Vacua fuerit cellare, labo- *"*' rire tanto vehementius , quanto majus Illa incrementum fumit; a plenilunio vero ceu torpefeentes , & nimio labore fatigatus ad cavernas veluti. quietis quaedam latibula, le ai conferre. Addit idem Pliniusfilament-u he- (

patis gl ilium miri quadam ratione a J nor¬ mam luminis L linas crefcere , & decrevere.

Certe ego propria experientia non lemel : :s

comperi oculos slurorum,feu filiuiA.nota- 0(uli m billter lunaris luminis mutationes Iqbire: obfervavi quoque oculos eorumdem multo hyeme majores , quam aeftate, ita ut hyemc videantur cum Luna veluti in'quoddam fui incrementi apogsum. tendere ; neque abf- que ratione : cum enim nodes hybermr lon¬ giore* fuit , natura eis quoque ad venandum plus luminis fiVe vifivi lpiritus conceffilTe vi- cietur. Panthera, fi Alberto credimus, macu-V iam habet in pelle fua Luna:’ phafes exade r imitantem : Elephantes quoquejuxta obier- vationem dEliani , Luna: in operibusfuislu- ta. cem obfervant. Phyfam , cujus in Mliticto noflro Magnetico , naturam fuse defcripfi- vhy^' mus > praeter aiias Virtutes In ne admirabiles, hanc praeterea vim poflidere ab ipfis fi£gy- ptiis pifcatoribus comperi, quod cum Luna crefcat, &decrefcat„& motum , adionefque Luna: in omnibus quali gaudio quodam ad . ejus prsfcntiam dilatati , fine cujus afiiften- tia, vivere nequit, videatur. Omnia denique oflreacea exfanguia, mollia, cruftacea pro lu¬ minis lunaris incremento , aut decremento, nunc macrefcere* nunc pinguefeere vulgo notum efl. Vide qus de natura Scarabsi, Cynocephali, ftiLluti lunaribus animalibus in noflr.a PhyficaHierdglypkica fecundum mentem /Egypriorum veterum fiufifijme, & tma agk ciiriofifiime tradidimus. Quantum in prs- in fami»*, gh antes foeminas Luna poffit, quantam in ipfum foetum; notifiimum efl. Certe indu- ^rvMio nd. bitata experientia huc ufquc innotuir, con- imitati, ceptionem hominis cum nativitate ejus rna- ximum habere confenfum ob afpedum sta- !

temque Luns, ejufdemque in Zodiaco eo¬ dem temporis momento conftitutionem.

Ita quidem , ut infantem tempore novte, aut plens Luns. conceptum, eodem pene mo¬ mento novs aut plens Luns eundem quo¬ que fcetum in lucem effundi videamus. Ex quo ratio quoque patet , cut feptimeflres,

& novimeftres partus firnt pertedi , odi- meflresyerovel molam, vel. omnino mon* flruim , vel etiam quid imperfedum in¬ forme. atque monftro fimile,feu carneam quamdam maffara producant gravidx.

Atque’ huc non immerito aphorifmus

Tempora quateor fce- tiu in utero.

(Photifmorum EjfeSius.

'3l

ille qo. apud Ptolemaeum refpicere videtur : Signum Zodiaci , i» quo morabitur Luna hora & momento conceptionis , erit quod afcendet fuprahorizontemhora & momento nativitatis ; & J 'ignum , inquoeji Luna tempore nativ itatis , eri/ idem, quod afcendelat tempore conceptionis. Un¬

de vetus confuetudo inolevit , ut feminae parturientes ad partum facilitandum Luci¬ nam j & Dianam , id eft , Lunam invocare folerent.de qua vide Pantheon Hebraeorum Oedipi noftri dEgyptiaci cap. deLilith, ubi varia hujus generis proferuntur.

CAPUT XVI.

Quomodo lux Cceleflis per calorem fmm naturalem dijjponat de Vitee anima¬ lium diuturnitate : aperiturque in boc 'rerum A jlrologice judi¬ ciariae circa Vitam hominis fundamentum .

X Ariftotele in praece¬ dentibus demonftratum efl, quomodo addu&io, & abductio corporis lu- minofi principium fit lu¬ minis apud nos geniti., & mediante mmine caloris

generativum , & confervativiim animalium invita; nunc vero videndum eft, utrum a circuitibus aurorum circuitus vitae noftrse dependeat > Plerique Philofophi id adftru- xerunt : Albertus id exprefse his verbis de¬ clarat: ideo omne tempus, quod eji in re corpo¬ rali, & omnis vita, quas vivit , habuit numerum in circuitu ccelejli , & in ipfo circulo ccelefii termi¬ natur ; quia ex ipfo circulo confideratur ufquead quantum fe extendit virtus generantis fecundum quod affert efferei, ante quam afferat perfetlam rei corruptionem ; omnium enim inferiorum ejt ordo caufarum pendens ex fuper iorum ordine ; & omne tempus , quod efl rei in tempore durativo, (0 omnis vita periodo menfuratur : neque tamen omnia eadem periodo menfur antur ; fed quaedam habent majorem , qucedam minorem , fecundum quod magis fufeipiunt retinent que virtutes fibi ex circulo coeleffi defluxas. Haec Albertus. Quae confirmatfuo veluti calculo Philofophus 4. de Generat. Animal, cap. 10. Ubi exprefle dicit , uteri ferendi tempora certa cuique animalium efie magna exparte pro vitae fpa- cio, & tempora omnium graviditatum, & generationum, & vitarum dimenfionem circuitibus fibi expofeunt recipere. Quae omnia ut intelligantur ;

Notandum primo , quatuor efie tempora commorationis animalium in utero : con¬ ceptionis; perfeCfe informationis, feuor- ganizationis ; complexionis , qua: eft pro¬ prii per effufionem parenchymatis inter fi¬ bras membrorum, temperamenti acquifitio; & augmentationis ad congruam corporis magnitudinem : cui totidem refpondent tempora durationis animalium extra ute¬ rum , quae exaCtam proportionem fervant

cum temporibus generationis in utero; ideo experientia docet, quanto animal quoddam fuerit vivacius , tanto majorem in utero mo¬ ram trahere, &majorumgenerationem ani¬ malium diuturniorem efie generatione mi¬ norum. Cuj us rei rationem ut demus ;

Notandum fecundo, duplex animali efie temperamentum : unum efientiale , quod plex. acquirit, dum intra uterum conftituitur , a caufis ejus naturam , feu generationem pro¬ moventibus ; alterum autem eft accidenta¬ le , quod acquirit animal ab ambiente aere , dum partu extra uterum fertur in aerem. Cum igitur aer natura fua fit calidus , & hu- midus, nafcentis animalis de fe calidam, & humidam conftitutionem alterare poteft ; at talem alterationem uti humano corpori ob ejus mollitiem , & teneritudinem, cutif- que tenuitatem , porofamque fubftantiam , ab aerefacile imprimi pofie certum eft : ita ceteris animantibus , quarum & fubftantia durior, & corium naturale corporis tegmen craflius, ab aeris calore, humoreque blando, vel nulla , vel admodum exigua provenit af¬ fectio. His accedit calor coeleftis aeri per lu¬ men fy derum communicatus, qui tempera¬ mentum fcetui in utero conftituto alteran¬ do , fanguinem & femen duo generationis animantium principia, temperamentum ef- fentiale adferre poteft. Cum igitur ob tene¬ ritudinem & mollitiem ventris muliebris ab ambiente aere calore cadefti facilius altere¬ tur, quam brutalis fetus ; folus igitur hu¬ manus fetus ob diftas caufas ab ambiente aere calidam , vel humidam temperiem , in quafola vitae ratio confiftit, tum accidenta¬ le, tum efientiale , & confequen ter maxi¬ mam vivacitatem acquirere poteft : reliqua vero pro ratione morse in utero fuam dimen¬ fionem longitudinis , brevitatifquefibipof- funt recipere circuitibus , id eft aftrorum motibus potifiimum errantium in Zodiaco: non quidem ratione motuum cceleftium or¬ bium integrorum determinate, cum motus

Liber 1,

illi fint uniformes, & proinde inepti adpro- movendam maximam difformitatem , ac varietatem dimenfionum fecundum longi¬ tudinem, & circuitum in temporibus gravi¬ ditatum, & generationum, & vitarum o- mnium animantium ; fed circuitibus ratio¬ ne fyderum applicantibus modo majus, modo minus lumen in Athmofphaera a qua luminis varietate varii quoque caloris gra¬ dus oriuntur , varias generationes, & vitas penes longitudinem & brevitatem promo¬ vere nati, cujufmodi funt circuitus Solis, & Lunae ; eft enim lunare lumen principium generationum , & mutationum in Athmo- fphaera , propter lumen a Sole acceptum, quod ipfa , ut fupra quoque diximus , reper¬ cutit validum in hanc Athmolphaeram, cu¬ jus luminis folaris -receptio ne, reflexione¬ que Luna fit aemula Solis, illique focia , mu¬ tationes & ipfa promovens , modo ad ge¬ nerationem , modo ad interitum : nam Ut recle Ariftoteles; yin 2 $ » «m©- Quoniam uti Sol ille magnus ad Boreale dominium accedens, telluris fuper- flciem ad angulos acutos ferien^ aerem ra- dioru multiplicatione rareiacit,rarefaclum- que calefacit, calefaftum difponit ad calo¬ rem vegetum omnium in vere animantium procreatorem, & in «flate confervatorem: Auftrale vero repetens dominium hemi- fphaerii, cum tellurem noftram ad angulos e Jus, /«feriat obtufos, deficiente radiorummulti- tnproiucen plicatione, minoris quoque imbecilliorif- disrcbus. qUe caloris defeflu, res ad interitum verge¬ re necefle eft : Ita Luna